Mal

Betekenis

Een mal is een twee- of driedimensionale constructie waarmee een voorwerp herhaaldelijk in dezelfde vorm geproduceerd kan worden. Mallen zijn bedoeld voor meervoudig gebruik en kunnen zowel star als flexibel zijn om details en vormen te reproduceren.

Toepassing

De mal wordt gebruikt waar een identieke vorm meerdere keren gewenst is.

• Vormgeven van ruimtelijke objecten met een gietmal of matrijs, bijvoorbeeld gereedschap of onderdelen.
• Productie van tegels en sierornamenten met tegelmallen en flexibele mallen.
• Reproduceren van raamornamenten en fijn gedetailleerde elementen met flexibel materiaal.
• Mallen voor grotere bouwdelen, bijvoorbeeld polyester mallen voor kegelvormige daken.
• Twee-dimensionale mallen (sjablonen) voor het uittekenen of uitsnijden van cirkels en profielen.

Aandachtspunten

• Geen mal bij éénmalig gebruik: een vorm die bij één exemplaar één wordt met het product (bijv. verloren bekisting of met vormzand) wordt doorgaans niet aangeduid als mal.
• Tweedelige mallen: bij mallen uit twee delen wordt het tweede deel soms contramal genoemd.
• Materiaalkeuze beïnvloedt detaillering: fijn flexibel materiaal reproduceren vaak zeer veel details.
• Productiemethode: mallen kunnen ingezet worden bij gietprocessen en zijn ook geschikt voor spuitgieten.
• Moderne fabricage: mallen kunnen tevens met 3D-printtechnieken vervaardigd worden.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Starre mallen: bijvoorbeeld houten of polyester mallen voor grove vormen en constructiedelen.
• Flexibele mallen: elastische materialen voor ornamenten en gedetailleerde reprodukties.
• Papier of hout als sjabloon: dikke papieren of houten sjablonen worden gebruikt voor profielen op ware grootte.
• Gietmallen / matrijzen: voor het vervaardigen van ruimtelijke objecten via gieten of spuitgieten.
• 3D-geprinte mallen: inzetbaar voor complexe vormen en snelle prototyping.

Terminologie en historische benamingen

• Sjabloon: term die specifiek voor tweedimensionale mallen wordt gebruikt.
• Berder / scampeljoen: historische benamingen voor houten of papieren mal van de doorsnede van geprofileerde natuursteen; in de 15e–16e eeuw gebruikt door steenhouwers.
• Meervoudsvormen: mallen, sjablonen, berderen, scampeljoenen.