Steen

Steen is een harde delfstof of kunstmatig vervaardigd element dat in de bouw en voor decoratie wordt gebruikt.

Betekenis

Steen verwijst naar zowel natuursteen als naar kunstmatig vervaardigde materialen die een harde, niet-brandbare en niet-oplosbare massa vormen en in de bouw of als decoratie dienen. Natuursteen is een delfstof met vaste eigenschappen; kunstmatige stenen ontstaan door het bakken van klei of door verstening van een mortelachtige samenstelling. Daarnaast wordt de term ook gebruikt voor gedroogde leemvormen, tegels, edel- en halfedelstenen, en als naam voor bepaalde gebouwen of objecten.

Toepassing

Steen komt in diverse bouw- en gebruikstoepassingen voor.

  • Als constructief en decoratief materiaal (natuursteen en baksteen).
  • Als machinaal vervaardigde bouwsteen voor muren en gevels (baksteen, betonsteen).
  • Als niet-dragende wandvulling of blokmateriaal (leemsteen, adobe).
  • Als vloer- en wandbekleding of serviesgoed (tegels, steengoed, terracotta).
  • Als naamgeving van gebouwen of als aanduiding voor edelstenen en objecten (dobbelsteen).

Aandachtspunten

  • Meerdere betekenissen: onderscheid natuursteen, kunstmatig vervaardigde steen, leemsteen, tegel, edelsteen en andere gebruikstoepassingen expliciet.
  • Materiaaleigenschappen verschillen sterk tussen typen; niet alle “stenen” hebben dezelfde sterkte of toepassingsgebied.
  • Productiewijze varieert: bakken van klei versus chemische verharding of natuurlijke steenvorming.
  • Culturele en historische gebruikswijzen (bijvoorbeeld als gebouwsnaam) beïnvloeden terminologie.

Materialen / uitvoeringsvormen

  • Natuursteen: gesteenten uit de gesteentecyclus (metamorf, stollings- en sedimentair gesteente).
  • Gebakken en machinaal vervaardigde steen: baksteen, machine-made bricks.
  • Andere kunstmatig verwerkte stenen: kalkzandsteen, drijfsteen, betonsteen, leemsteen.
  • Decoratieve en keramische vormen: terracotta, steengoed, kunstgraniet, marmercement.
  • Gedroogde leemvormen: adobe en leemsteen voor meestal niet-dragende toepassingen.

Historiek / gebruik als gebouwsnaam

  • In de late middeleeuwen werd "steen" gebruikt als benaming voor een aanzienlijke stenen gebouw; voorbeelden zijn plaatsnamen en kastelen met aanduidingen als "Het Steen" of "'s Gravensteen". De Friese term "stins" komt van stienhûs (steenhuis) en wordt ook buiten Friesland gebruikt.

Gerelateerde termen

Adobe Baksteen Betonsteen Drijfsteen Gesteentecyclus Kalkzandsteen Leemsteen Metamorf gesteente Natuursteen Sedimentair gesteente Stollingsgesteente Terracotta

Ook interessant

Piket Een piket is een tijdelijk paaltje in het veld dat een bouwpunt of de plaats van een heipaal markeert. Pilaar Een pilaar is een steunzuil in de bouw, ook vaak aangeduid als kolom. Pilaster Een pilaster is een halve zuil die iets uit een muur uitspringt en zowel decoratieve als soms constructieve functies vervult. Pilotis Pilotis zijn pijlers die een gebouw van de grond verheffen en ruimte onder het gebouw vrijlaten voor verkeer of gebruik.