Merkteken

Betekenis

Een merkteken is een figuur, letter, cijfer of symbool op bouwmateriaal (meestal hout, steen of lood) dat specifieke informatie communiceert over dat materiaal. Het dient om producent, herkomst, eigenaar, volgorde of betrokken vakman te identificeren en kan zowel een praktisch als een handelsfunctie vervullen.

Toepassing

Merktekens worden gebruikt in uiteenlopende situaties op de bouwplaats en in de toelevering.

• Aangeven van de fabrikant of maker.
• Benoemen van de herkomst, bijvoorbeeld steengroeve of partijnummer.
• Identificeren van de vervoerder of handelaar.
• Vermelden van de controleur.
• Aanduiden van de behandelaar (steenhouwer, timmerman, dakdekker, zilversmid), inclusief voorbeelden als het trotseerloodje of het zilvermerk.
• Tonen van de samenhang van onderdelen van een constructie (paringstekens).
• Signaleren van de volgorde van plaatsen (assemblagemerken of telmerken).
• Markeren van de eigenaar (bijvoorbeeld vlotmerk of graffiti).

Aandachtspunten

• Combinatie: merktekens kunnen gecombineerd voorkomen, bijvoorbeeld een handelaarsteken naast een telmerk.
• Identificatie: merktekens werken ook als handelsmerk zodat fabrikant of leverancier kan worden aangesproken bij klachten of complimenten.
• Assemblage: assemblagemerken op natuursteen geven de stapel- of plaatsingsvolgorde aan; voorbeelden tonen cijfers van onder naar boven en letters van links naar rechts.
• Onderscheid: metselaarstekens zijn merktekens van een specifieke metselaar; metseltekens daarentegen zijn symbolen in het metselwerk met een afwijkende kleur.
• Varianten: merktekens komen historisch en hedendaags in veel vormen voor, van Romeinse graffiti tot straatsteenmarkeringen uit de 20ste eeuw.

Soorten merktekens

• Handelaarsteken: geeft de leverancier of handelaar aan.
• Tel- of assemblagemerk: ordent onderdelen voor montagereeks of stapeling.
• Paringsteken: toont welke onderdelen bij elkaar horen binnen een constructie.
• Vakmansteken: merktekens van uitvoerders zoals steenhouwer of timmerman.
• Eigenaarsmerken: persoonlijke of organisatorische tekens zoals vlotmerken of graffiti.

Historiek

Steenhouwersmerken (steenhouwerstekens of metselaarstekens) zijn sinds de 12e eeuw bekend. Oorspronkelijk dienden die tekens om het loon van de steenhouwer of metselaar vast te stellen; vanaf de 14e eeuw ontwikkelde het merkteken zich meer tot een persoonlijke signatuur, vergelijkbaar met een meesterteken. Merktekens komen ook voor op oudere voorbeelden, zoals graffiti uit Romeinse tijden.