Natuursteen

Betekenis

Natuursteen is gesteente of uit natuurlijk gesteente vervaardigde tegels; het omvat stollingsgesteenten (diepte-, gang- en uitvloeiingsgesteente), sedimentgesteenten (afzettings- en neerslaggesteente) en metamorf gesteente. Natuursteen vormt het hoofdbestanddeel van de aardkorst en ontstaat door continue geologische processen.

Toepassing

Natuursteen wordt toegepast als bouw- en afwerkingsmateriaal.

• Als tegels en platen voor vloeren en wanden.
• Als gevel- en muurbekleding, trappen en elementen in tuinen en openbare ruimte.
• In restauratie en onderhoud van monumenten en historische bouwwerken.
• Als deklaag over metselwerk, mits rekening gehouden wordt met dilataties.

Aandachtspunten

• Controleer weervastheid: sommige kalkstenen en mergel zijn weinig weerbestendig of zacht.
• Houd rekening met grote uitzetting en krimp; voor natuursteenplaten voldoende dilatatie voorzien.
• Controleer porositeit en oppervlaktestructuur voor reiniging, impregneren of consolidatie (doordrenken met silicaat).
• Wees voorzichtig bij vervanging: dezelfde steensoort uit andere tijd of groeve kan kleur, mineralogie en verweringsgedrag verschillen.
• Polijsten verdiept kleurweergave: ruwe bewerkingen maken de kleur fletser.

Natuursteensoorten

Veel voorkomende natuursteensoorten zijn onder meer:

• basalt
• blauwe hardsteen
• diabaas
• gneis
• graniet
• ijzerzandsteen
• kalksteen
• kwartsiet
• larvikiet
• leisteen
• marmer
• mergel
• porfier
• trachiet
• travertijn
• tufsteen
• zandsteen

Eigenschappen

• Mechanische en fysische eigenschappen: hardheid, druksterkte, slijtweerstand, taaiheid, soortelijke massa, porositeit, splijtbaarheid en duurzaamheid.
• Weersbestendigheid varieert sterk per soort; sommige stenen erosiveren sneller dan andere.
• Textuur en tast: glad, korrelig, hard, scherp, indrukbaar met nagel of bros.
• Meestal compact gesteente, doorgaans compacter dan metselwerk.

Bewerken van natuursteen

• Veel toegepaste nabewerkingen zijn polijsten en zoeten voor een glanzend oppervlak.
• Andere bewerkingen: schuren, stralen, boucharderen, vlammen en talrijke hand- en machinale technieken zoals bikken, hakken, hameren, klieven, slijpen, zagen, zoeten e.a.
• De lichtheid van sommige stenen beperkt het effect van bepaalde bewerkingen.
• Nabewerking beïnvloedt de kleur en uitstraling; polijsten geeft de diepste kleurweergave.

Vervangen en onderhoud

• Eerst nagaan of reinigen of verstevigen (bijvoorbeeld doordrenken met silicaat) mogelijk is; vervangen alleen als dit niet effectief is of als men kiest voor een ander materiaal zoals baksteen of beton.
• Bij vervanging zijn de karakteristieken van de vervangende steensoort doorslaggevend; historische of geografische variatie kan kleur, mineralen en aanwezigheid van fossielen beïnvloeden.
• Beschikbaarheid kan beperkt zijn: groeves kunnen uitgeput of commercieel gesloten zijn.

Documentatie

Beschikbare documentatie en naslagwerken:

• Brochure over natuursteen (Cultureel Erfgoed).
• Bestekstermen natuursteen (Cultureel Erfgoed): soorten en bewerkingen.
• Publicaties: Natuursteen in monumenten; Natuursteen in Leiden (TNO).
• Serie "Natuursteen en Architectuur" en tuin- en openbare ruimte-publicaties over vloeren, trappen en water.