Gesteentecyclus
De gesteentecyclus beschrijft de kringloop en omvorming van gesteenten door processen zoals verwering, erosie, druk en hitte.
Betekenis
De gesteentecyclus is de kringloop der gesteenten en omvat de omzetting van gesteenten door natuurlijke processen. Deze transformaties vinden plaats onder invloed van verwering, erosie, afzetting, samenpersing onder druk en hitte, smelten, stollen en afkoelen.
Toepassing
Het begrip wordt in de geologie gebruikt om de oorsprong en transformaties van gesteenten te verklaren.
- Beschrijven van de overgangsprocessen tussen verschillende gesteentetypen.
- Uitleggen hoe verwering en erosie bijdragen aan afzettingsgesteenten.
- Plaatsen van metamorfose (druk en hitte) en stollingsprocessen (smelten en stollen) binnen één samenhangend model.
- Koppelen van gesteentetypes aan hun ontstaanswijze (sedimentair, metamorf, stollingsgesteente).
Aandachtspunten
- Gesteenten omvatten zowel harde natuursteen als ‘zachtere’ materialen zoals zand, klei en veen, inclusief verweringsproducten en organische resten.
- Transformaties gebeuren door specifieke processen: verwering, erosie, afzetting, samenbundeling onder druk en hitte, smelten, stollen en afkoelen.
- Gesteenten bestaan uit mineralen; deze zijn de kleinste homogene bestanddelen met een vaste chemische formule en vaak een kristalrooster.
- Ongeveer 99% van alle gesteenten is opgebouwd uit acht elementen: O, Si, Al, Fe, Ca, Na, K en Mg.
- Wanneer alleen microscopisch kleine kristallen aanwezig zijn spreekt men van amorf materiaal; de plaatsing van elementen in het kristalrooster bepaalt eigenschappen (voorbeeld: grafiet versus diamant).
Mineralen en samenstelling
Mineralen vormen de bouwstenen van gesteenten en hebben een regelmatige, symmetrische schikking in een kristalrooster, wat hun typische kristalvorm bepaalt. Sommige stenen bestaan uit één mineraal (bijvoorbeeld kwarts), andere uit meerdere mineralen (bijvoorbeeld graniet). Mineralen die zeldzaam voorkomen worden aangeduid als edelstenen; mineralen van economisch belang als grondstof zijn ertsen.
Soorten gesteenten
Drie hoofdgroepen van gesteenten worden in samenhang met de gesteentecyclus onderscheiden:
- Sedimentair gesteente (afzettingsgesteente en neerslaggesteente).
- Metamorf gesteente (omvormingsgesteente, omzettingsgesteente).
- Stollingsgesteente (dieptegesteente, ganggesteente, uitvloeiingsgesteente).