Opbouw

Opbouw was een architectengroepering uit de jaren 1920 die streefde naar doelmatige, goedkope en aan behoeften van bewoners aangepaste woningbouw.

Betekenis

Opbouw was een Rotterdamse architectengroepering, opgericht in 1920 door architect Kromhout, die net als het functionalisme uitging van de behoeften van de samenleving en de dienende functie van de architectuur benadrukte. De groepering zette in op een maximum aan architectuur met een minimum aan middelen en richtte zich vooral op doelmatige woningbouw.

Toepassing

De principes van Opbouw werden toegepast in de woningbouw en in de bouwwijze.

Woningbouw: nadruk op inval van licht en lucht en voldoende ruimte voor bewoners.
Bouwwijze: zoeken naar goedkope uitvoering, bijvoorbeeld door montagebouw toe te passen.
Ontwerphouding: voorkeur voor goed geconstrueerde, functionele plattegronden boven esthetische hoogstandjes met slechte plattegronden.

Aandachtspunten

Minimaliseer materiaalgebruik zonder de functionaliteit te beperken.
Kies bouwmethoden die kostenefficiënt zijn, zoals montagebouw waar passend.
Prioriteer heldere, gebruiksvriendelijke plattegronden boven decoratieve elementen.
Houd de balans tussen uiterlijk en doelmatigheid in het motto: liever mooi bouwen, maar beter lelijk en doelmatig dan een hoogstaande architectuur met slechte plattegronden.

Kenmerken

Het Nieuwe Bouwen (dus functionalistisch) georiënteerd.
Inval van licht en lucht als ontwerpeis.
Voldoende ruimte voor bewoners als uitgangspunt.
Bouwwijze goedkoop houden: montagebouw als optie.
Doelmatigheid en functionele plattegronden boven esthetische prioriteit.

Geschiedenis

Opbouw werd opgericht in 1920 door architect Kromhout in Rotterdam.
De 8 werd in 1927 in Amsterdam opgericht door Merkelbach; in 1927 gingen De 8 en Opbouw samenwerken.
Vanaf 1932 publiceerden zij hun ideeën in het tijdschrift "De 8 en Opbouw".
Voorbeelden van toegepaste principes verschenen onder meer in Rotterdam en later ook in plannen voor de Noordoostpolder.

Belangrijke architecten en voorbeelden

Genoemde architecten die bij de stroming betrokken waren: J.J.P. Oud, J. Duiker, B. Bijvoet, G.T. Rietveld, J.A. Brinkman, L.C. van der Vlugt, W. van Tijen, J. B. van Loghem, M. Stam en B. Merkelbach (1901–1961).
De architect J.J.P. Oud paste de principes toe als directeur gemeentewerken; een product hiervan is De Kiefhoek, gebouwd in 1925 in Rotterdam.
Lotte Stam-Beese en Ernest Groosman werkten volgens dezelfde principes bij de eerste plannen voor De Karwijhof in Nagele (Noordoostpolder); alle plannen kenmerken zich door platte daken.