Pijler

Betekenis

Een pijler is een rechtopstaand, doorgaans fors en vrijstaand dragend bouwelement met meestal vierkante of rechthoekige doorsnede. De functie is het opnemen en afdragen van verticale en soms ook horizontale belastingen van bogen, liggers, platen, hoofdgestellen of gewelven. Een pijler kan, net als een zuil, voorzien zijn van een basement en een kapiteel.

Toepassing

Pijlers komen voor als dragende elementen in gebouwen en civiele constructies.

• Dragen van bogen en gewelven.
• Opnemen van liggers (balken) en platen.
• Als pijlers bij bruggen en andere omvangrijke bouwwerken.

Aandachtspunten

• Doorsnede: meestal vierkant of rechthoekig, maar moderne pijlers kunnen ook andere grondslagen hebben.
• Vormgeving: ronde pijlers worden bij gebouwen meestal zuilen genoemd.
• Decoratie: pijlers kunnen basement en kapiteel hebben, gelijk aan zuilen.
• Verjonging: de verjonging die bij zuilen voorkomt, treedt doorgaans niet op bij pijlers en pilasters.

Typen / uitvoeringen

• Samengestelde pijler: een zware pijler met pilasters of colonnetten tegen de rechte vlakken, of soms met vier zuilen op de hoeken.
• Bundelpijler: een pijler die uit meerdere schachten bestaat of lijkt te bestaan.
• Moderne brugpijler: in de huidige bouwtechniek ook gebruikt voor meer pilaarvormige dragers met niet-standaard grondslag.

Verschil met zuil en pilaster

• Zuil: meestal ronde uitvoering; zuilen vertonen vaak verjonging naar boven toe, wat bij pijlers ontbreekt.
• Pilaster: halfzuilachtige vorm; pilasters delen met pijlers het ontbreken van verjonging maar zijn ingebouwd tegen muren.

Etymologie en vergelijkingen

Pijler is een nevenvorm van pilaar, afgeleid van het Latijnse pilare, van pila (paal). Vergelijkbare termen en toepassingen: ijsbreker (vergelijking in terminologie). Engelse aanduidingen: voor brugpijlers vaak "pier", voor pilaar "pillar" en voor funderingen op pijlers "pier foundation".