Pronaos

Betekenis

De pronaos is de ruimte vóór de naos of cella en functioneert als voorportaal of vestibule van een klassieke tempel. De naos (ook cella genoemd) bevat het heiligdom; naos is de Griekse benaming, cella de Latijnse.

Toepassing

De term wordt gebruikt bij klassieke Griekse en Romeinse tempels.

• Als voorportaal of vestibule vóór de naos/cella.
• In peripteros-tempels kan aan de andere zijde van de naos een tweede voorportaal voorkomen, aangeduid als epinaos of soms opisthodomos.
• In typologieën van tempelvormen en bij de beschrijving van gebouwindelingen in de bouwkunst.

Aandachtspunten

• Locatie: altijd vóór de naos of cella, gezien vanaf de ingang van de tempel.
• Terminologie: naos is Grieks; cella is Latijn.
• Achterruimte: een gelijksoortige ruimte achter de naos wordt epinaos genoemd; soms gebruikt men de term opisthodomos (ook in varianten gespeld).
• Benamingen uit de tempeltypologie gelden ook voor andere gebouwtypen en divisies in de bouwkunst.

Relatie tot tempeltypologie

In de klassieke typologie van Griekse en Romeinse tempels komt de pronaos voor als onderdeel van een reeks benoemde elementen:

• a = naos / cella (heiligste deel).
• b = pronaos (zaal of vestibule vóór de naos).
• c = megaron (hoofdzaal).
• d = epinaos / opisthodomos (ruimte achter de naos).
• e = peristylium. Daarnaast worden verschillende tempelvormen onderscheiden, onder andere antae, prostylos, amfiprostylos, peripteros, dipteros en tholos, waarin de genoemde onderdelen als terminologie worden gebruikt.

Etymologie

De aanduiding pronaos is afgeleid van het Griekse/Latijnse pro (voor) en het Griekse naos (heiligdom). De term epinaos is afgeleid van epi (achter, na) + naos; de term opisthodomos is afgeleid van opisthen (achter, aan het einde) + domus (huis).