Schelpkalk

Betekenis

Schelpkalk is een luchtpoederkalk die ontstaat door zeeschelpen of strandschelpen bij ongeveer 900 °C te branden, waarbij CaCO3 ontleedt tot poedervormige calciumoxide (CaO) en CO2; de CaO wordt met water geblust tot calciumhydroxide (CaOH), de gebluste kalk die als schelpkalk wordt gebruikt. Door aan de schelpen hangend slib bevat schelpkalk ook silicium- en aluminiumverbindingen, wat een zwak hydraulisch karakter kan geven.

Toepassing

Schelpkalk werd als metselkalk gebruikt en kende specifieke toepassingen:

• Voor opgaand werk in muren.
• Voor de eerste halve meter van metselwerk werd tras toegevoegd om optrekkend vocht tegen te gaan.
• Voor sluizen, kelders en trasraam wanneer de mortel voldoende hydraulisch werd gemaakt door puzzolane toeslagstoffen.
• Als traditionele Nederlandse metselkalk, lokaal geproduceerd in oorlogstijden wanneer schelpen voorhanden waren.

Aandachtspunten

• Productie: schelpen werden op circa 900 °C gebrand, waarna de vrijgekomen CaO naar CaOH werd geblust.
• Droogblussen is noodzakelijk vanwege het zwakke hydraulische karakter door kleihoudend slib; nat blussen kan de eigenschappen beïnvloeden.
• Zeer fijnmaal van de kalk vergroot de hydrauliciteit indien die gewenst is.
• Kleur en structuur: soms grauwwit en over het algemeen wat grover dan steenkalk.
• Verwerkbaarheid: afwezigheid van luchtbelvormers maakte originele schelpkalk minder gemakkelijk verwerkbaar en kleefde meer aan de troffel; luchtbelvormers verhogen porositeit en verkleinen mechanische prestaties.
• Naamgeving: alleen mortel van daadwerkelijk gebrande schelpen mag als schelpkalk worden aangeduid; steenkalk of andere basissen mogen die naam niet dragen.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Grondstof: zeeschelpen of strandschelpen (CaCO3).
• Tussenproducten: calciumoxide (CaO, ongebluste kalk) en calciumhydroxide (CaOH, gebluste of gewoon kalk).
• Toeslagen voor hydrauliciteit: tras (gemalen tufsteen), hoogovenslakkenmeel, poeder van gebakken klei of gemalen baksteen (baksteenmeel/"rood cement") als puzzolane stoffen.

Mengverhouding als metselspecie

• Als metselspecie werd traditioneel een verhouding van 1 deel schelpkalk op 3 delen zand (volumedelen) gebruikt.

Verschil met andere kalktypen

• Luchtkalk: schelpkalk was altijd een luchtkalk; deze verhardt uitsluitend door opname van koolzuur uit de lucht.
• Waterkalk / hydraulische kalk: deze versteent onafhankelijk van koolzuur door verbinding met water; schelpkalk kan hydraulisch worden gemaakt door toevoeging van puzzolane stoffen maar is van zichzelf een luchtkalk.
• Steenkalk: is gemaakt van kalksteen (kluitkalk) en kan anders van uiterlijk en verwerkbaarheid zijn; producten die op steenkalk gebaseerd zijn mogen niet als echte schelpkalk worden aangeduid.
• Hakal: was een merknaam voor luchtkalk van schelpen en/of kluitkalk, soms vermengd met luchtbelvormers; niet identiek aan originele schelpkalk zonder belvormers.