Triomfboog

Betekenis

Een triomfboog is enerzijds een vrijstaande, monumentale boog of poort die opgericht werd ter ere van heersers of ter herdenking van belangrijke overwinningen, en anderzijds een boog in een kerk die de apsis of het koor scheidt van het middenschip. Vrijstaande triomfbogen hebben meestal één poort met een weg eronder, maar kunnen uit drie of meer bogen bestaan; de buitenste bogen zijn vaak kleiner dan de middelste. Kerkelijke triomfbogen tonen vaak de over de dood triomferende Christus en vormen een verschijningsvorm van een scheiboog; de muur met zo’n boog wordt soms triomfboogmuur genoemd.

Toepassing

De triomfboog komt voor als monument en als architectonisch element in kerken.

• Als vrijstaande erepoort bij militaire of staatskundige herdenkingen.
• Als toegangspoort met één of meerdere doorgangen over een weg.
• Als tijdelijke erepoort bij feestelijkheden, versierd met schilderingen en vlaggen.
• In kerkgebouwen: als boog die apsis of koor van het middenschip scheidt.

Aandachtspunten

• Bestaansvormen variëren van permanent steenwerk tot tijdelijke, rijkversierde bogen.
• Meerdere bogen komen voor; de middelste doorgang is doorgaans groter dan de buitenste.
• Vrijstaande bogen zijn vaak voorzien van reliëfs, beeldhouwwerk en opschriften ter verheerlijking.
• Tijdelijke triomfbogen bevatten in latere eeuwen vaak schilderingen en vlaggen bij vorstelijke bezoeken.
• In kerken kan de triomfboog onderdeel zijn van een triomfboogmuur en wordt deze als variant van de scheiboog beschouwd.

Voorbeelden

• Triomfboog van Titus op het Forum Romanum in Rome, gebouwd circa 81 na Chr., ter ere van keizer Titus.
• Arc de Triomph in Parijs, ter ere van Napoleons overwinning bij Austerlitz; aanvang van de bouw in 1806.

Etymologie

De oudere vorm triumphe is afgeleid van het Latijn triumphus (zegetocht, feestelijke intocht na een militaire overwinning). De moderne vorm triomf ontstond in de 16e eeuw onder invloed van het Franse triomphe, dat teruggaat op het Griekse thriambos (hymne of processie). Het woord boog is ontleend aan het Protogermaanse buga en heeft verwanten in het Oudnederlands en Middelnederlands.

Verschil met triomfbalk

• Vergelijk: triomfbalk.