Vakwerk

Betekenis

Vakwerk is een constructievorm waarbij balken en staven zodanig verbonden worden dat zij een stelsel van rechthoeken en vooral driehoeken vormen, waardoor het geheel stijf en onwrikbaar wordt. Het principe berust op het creëren van driehoeken; volgens de traditionele formulering geldt het “altijd en eeuwig opgaande principe”: creëer driehoeken en het geheel is vanzelf stijf.

Toepassing

Vakwerk wordt toegepast zowel in gebouwen als in draagconstructies.

• Gebruikt voor wanden en gevels bij vakwerkbouw (houtbouw waarbij het skelet zichtbaar blijft).
• Toegepast in draagconstructies zoals vakwerkliggers, vakwerkbruggen, tralieliggers en ruimtevakwerken.
• In bruggen en zware draagconstructies meestal uitgevoerd in staal.
• Windverbanden functioneren als miniatuur-vakwerk om stabiliteit te geven aan het bouwhuis.

Aandachtspunten

• Aansluitingen van de vaak forse houten balken vormen het belangrijkste constructieve kenmerk.
• Het skelet van houten vakwerk blijft aan de buitenzijde zichtbaar en vraagt aandacht voor afwerking en bescherming.
• Opvulling tussen stijlen en regels kan bestaan uit vlechtwerk (twijgen), pleister, leem of baksteen; details zoals telmerken op regels komen voor.
• Kleurcontrast is kenmerkend: het vakwerkskelet heeft meestal de kleur van hout of donkerbruin tot zwart, het pleisterwerk is meestal wit.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Houten vakwerk: traditioneel voor huizen en gevels, zichtbaar skelet met invulling door vlechtwerk, leem of baksteen.
• Stalen vakwerk: vooral gebruikt bij bruggen en grotere draagconstructies.
• Betonnen vakwerk: uitgevoerd als een skelet van gewapend beton met vulling.

Typen / uitvoeringen

• Vakwerkligger, vakwerkbrug en tralieligger als draagconstructies.
• Ruimtevakwerken voor driedimensionale draagstructuren.
• Fink-vakwerk als specifieke brug- of liggervorm met vakwerken onder het wegdek.
• Windverband als klein vakwerk voor stabiliteit in houten bouwwerken.

Verschil met paal-en-balk-systeem

Vakwerk is een vorm van houtbouw binnen het paal-en-balk-systeem (met kolommen en liggers), maar onderscheidt zich doordat het skelet bij vakwerk aan de buitenzijde zichtbaar blijft.