Overkluizing

Betekenis

Een overkluizing is een civiel kunstwerk waarmee een weg, plein of waterloop wordt overwelfd; dit kan een viaduct, gebouw of andere constructie zijn. De overkluizing kan dwars op de loop liggen of evenwijdig erboven worden uitgevoerd en voorkomt dat de onderliggende ruimte vrij open blijft.

Toepassing

Overkluizingen worden toegepast voor uiteenlopende doeleinden.

• Toezicht en beveiliging van een doorgang of toegang, bijvoorbeeld als poortgebouw.
• Beter benutten van beschikbare ruimte door gebouwen of woningen boven een weg of waterloop te plaatsen (dubbel grondgebruik).
• Het laten voortgaan van een waterloop over langere afstanden zonder hinder voor verkeer of woningbouw.
• Creëren van lange overkappingen boven wegen als groene oversteek of ecoduct voor fauna.
• Bescherming van kabels en leidingen tegen extra grondbelasting, bijvoorbeeld door betonconstructies boven leidingen.

Aandachtspunten

• De vrije ruimte tussen water en de onderzijde van een overkluizing is vaak beperkt, geschikt voor lagere boten maar niet voor scheepvaart.
• Historisch werden overkluizingen in stadscentra met woningen toegepast om bouwruimte te winnen; dit heeft implicaties voor belastingen en draagstructuur.
• Bij kabel- of leidingoverkluizingen moet rekening gehouden worden met de aard van de belasting (tegels, asfalt, zwaar materieel) en met eventueel tijdelijke bescherming tijdens verplaatsing van zwaar materieel.
• Diefstalgevoelige leidingen worden soms in betonnen goten overkluisd en afgedekt met betonplaten.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Permanente overkluizingen in civiele werken: doorgaans betonnen of gemetselde constructies die een weg, plein of waterloop overspannen.
• Beschermende overkluizingen voor leidingen: betonnen constructies of betonplaten op korte afstand boven de leidingen; soms schuimbeton als vul- of beschuttingsmateriaal.
• Tijdelijke overkluizingen: tijdelijke platen of constructies om kabels en leidingen te beschermen tijdens passage van zwaar materieel.

Verschil met andere termen

• Viaduct: meestal een korte overkluizing die een weg dwars op een andere weg of waterloop overspant; vaak gebruikt bij relatief korte overspanningen.
• Tunnel: een langere overkluizing die evenwijdig boven of als doorgang onder een weg kan liggen; in de praktijk worden langere, evenwijdige overkluizingen vaak als tunnel aangeduid.
• Overbouw: verwant begrip; overbouw verwijst vaker naar bebouwing boven een weg of waterloop, terwijl overkluizing de constructieve overspanning aanduidt.
• Duiker / zinker: termen die verwant zijn aan onderdoorgangen voor water of leidingen; een overkluizing kan soms hetzelfde doel vervullen maar heeft doorgaans een hogere constructieve vorm en gebruiksfunctie.