Vijzelen

Betekenis

Vijzelen betekent het langzaam omhoog brengen (verticaal) of voortduwen (horizontaal) van een voorwerp of constructie. Meestal wordt het verticale voortduwen als vijzelen gezien. Daarnaast refereert vijzelen ook aan het omhoog brengen van water met behulp van een schroefvormige as in een cilinder.

Toepassing

Vijzelen komt voor in meerdere situaties.

• Opheffen van constructiedelen met een vijzel (hefwerktuig).
• Verticaal omhoog brengen van bouwelementen bij verplaatsing of herstel.
• Voortduwen van elementen in bouwkundige handelingen.
• Opvijzelen van gebouwen, bijvoorbeeld het opvijzelen van een molen tot 4,90 m en het aanbrengen van een nieuwe begane grond.
• Ophogen van water met een schroefvijzel of schroef van Archimedes (vijzelpomp).

Aandachtspunten

• Voer de handeling langzaam en gecontroleerd uit; vijzelen impliceert een trage beweging.
• Beschouw bij het woordgebruik doorgaans het verticale voortduwen als vijzelen.
• Maak onderscheid tussen vijzelen met een hefwerktuig en vijzelen als pompend principe (schroefvijzel).
• Kies het geschikte gereedschap en de juiste uitvoering afhankelijk van of het om lasten of om waterverplaatsing gaat.

Etymologie

De term is afgeleid van het zelfstandig naamwoord vijzel (hefwerktuig op basis van een schroefvormige spil). Het woord gaat terug op het Middelnederlandse vise (schroef, later Nieuwnederlands vijs) met het verkleiningsachtervoegsel -el; vise is ontleend aan Oudfrans vis/vise (ook viz) en uiteindelijk aan het Latijnse vitis.

Werking / principe (vijzel als waterheffer)

Bij het vijzelen van water draait een schroefvormige as in een cilindrische behuizing waardoor water in de schroefkeringen omhoog wordt verplaatst. Dit principe wordt toegepast in schroefvijzels of de schroef van Archimedes (vijzelpomp).