Zakbaak

Betekenis

Een zakbaak registreert het zakken (inklinken) van de ondergrond door periodiek de hoogte van een herkenbaar punt ten opzichte van het oorspronkelijke niveau te meten. Daarmee ontstaat een tijdreeks van zetting waarmee de voortgang van inklinking en de uiteindelijke restzetting kunnen worden vastgesteld.

Toepassing

Zakbaken worden toegepast bij ophogingen om de mate en het verloop van zetting vast te leggen.

• Monitoren van zetting tijdens en na voorbelasten van de ondergrond.
• Controleren waar de onderkant van een ophoging zich bevindt op verschillende momenten.
• Beoordelen van de verdichting en bepalen of extra ophoging (tijdelijke overhoogte) nodig is.
• Plaatsing in grootschalige werken zoals wegenaanleg; per kilometer worden vaak meerdere zakbaken toegepast (bij wegen bv. om de 50 meter).

Aandachtspunten

• Voer herhaalde waterpassingen van de bovenkant van de baak uit om het verloop van zetting te bepalen.
• Houd rekening met specialistische interpretatie van de metingen; analyse gebeurt vaak met behulp van geotechnische software.
• Gebruik extrapolatie van zakbaakmetingen om de restzetting te schatten en te toetsen aan eisen (bv. max. 300 mm 10 jaar na opleveren).
• Gebruik voldoende dichtheid aan meetpunten om representatieve zettingsbeelden te verkrijgen.
• De correcte meervoudsvorm is “zakbaken”; de vorm “zakbakens” wordt soms in de volksmond gebruikt maar is minder juist.

Uitvoering

• Constructie: meestal een vierkante stalen plaat met zijden van 2 m waarop een stalen buis is bevestigd.
• Verlenging: bij doorgaande ophoging kan de stalen buis regelmatig worden verlengd zodat de bovenzijde van de baak bereikbaar blijft.
• Meting: door herhaalde niveauvaststellingen van de bovenzijde ontstaan tijdreeksen die het zettingsverloop tonen.

Relatie met andere meetmethoden

Zakbaken worden vaak gecombineerd met andere instrumenten voor grondmonitoring:

• Waterspanningsmeters en peilbuizen voor poreuswaterdruk- en grondwaterstandmetingen.
• Hellingmeters (inclinometers) voor verplaatsingen binnen de grondmassieven.
• Controlesonderingen voor periodieke controle van grondgesteldheid. Alternatieven en aanvullende meetmethoden worden toegepast afhankelijk van projectbehoefte en complexiteit.

Restzetting en extrapolatie

Met behulp van de tijdreeks van zakbaakmetingen kan de toekomstige zetting (restzetting) worden geëxtrapoleerd. Zulke extrapolaties helpen bij het vaststellen of aan contractuele restzettingseisen wordt voldaan; grafische extrapolaties kunnen perioden van duizenden dagen bestrijken (bijv. van 1.000 tot 10.000 dagen).

Documentatie / hulpmiddelen

Gangbare hulpmiddelen en literatuur (voor nadere technische uitwerking en software) zijn onder meer gespecialiseerde rapporten en pakketoplossingen voor settlement-analyse. Deze hulpmiddelen ondersteunen de interpretatie en modellering van zakbaakgegevens.