Abacus

Betekenis

Een abacus is enerzijds de dekplaat op het kapiteel van een zuil, doorgaans zonder ornamenten, die het bovenliggende element ondersteunt en een overgang vormt tussen kapiteel en daarboven gelegen bouwdeel. Anderzijds is een abacus een telraam, een eenvoudig rekeninstrument dat in verschillende culturen voorkomt.

Toepassing

De term komt voor in zowel architectuur als rekenpraktijk.

• Ondersteunen van een meestal breder bovenliggend element op een zuil; de abacus vergroot het draagvlak.
• Vormen van een natuurlijke overgang tussen kapiteel en bovenliggende constructie.
• Handmatig optellen en aftrekken met een telraam in commerciële en educatieve situaties.
• Voorbeeldgebruik: Romeinse abaci bestaan en in China wordt het telraam nog steeds in sommige winkels gebruikt.

Aandachtspunten

• Meestal uitgevoerd zonder ornamenten; eenvoud onderscheidt de abacus van rijker versierde onderdelen.
• Vorm en profilering hangen af van de bouwstijl: bij de Toscaanse en Dorische orde is de abacus vaak een forse, vierkante plaat; bij andere orden zijn de zijden gebogen.
• Door uitvoering en vorm kan de overgang van kapiteel naar abacus soms nauwelijks zichtbaar zijn.
• Een abacus is doorgaans kleiner en eenvoudiger dan een impost.

Typen / uitvoeringen

• Architectonische abacus: varianten volgens de klassieke orden (Toscaanse/Dorische: vierkante, forse plaat; overige orden: aan alle zijden gebogen).
• Telraam: bekende vormen omvatten onder andere Romeinse abaci en de nog gebruikte Chinese abacus.