Bindmiddel

Betekenis

Het bindmiddel is de component in bijvoorbeeld specie die zorgt voor de hechting tussen de andere componenten en die de bestanddelen aan elkaar "kit". Daardoor ontstaat samenhang en mechanische sterkte in mortels, beton, kleeflagen en coatings.

Toepassing

Het bindmiddel komt voor in uiteenlopende bouwproducten en -mengsels.

• In beton en metselmortels als cement, kalk of alternatieve bindmiddelen.
• In asfalt en mastiek als bitumen.
• In verven en coatings als vloeistof die pigmenten en vulstoffen bijeenhoudt.
• In hardboard en andere composieten als lijmende component (bijvoorbeeld lignine).
• In speciale toepassingen zoals zwavelbeton, keimen of gipsgebonden materialen.

Aandachtspunten

• Hydraulische bindmiddelen verharden door een chemische reactie met water en kunnen ook onder water uitharden; dit beïnvloedt toepassing en gebruiksomstandigheden.
• Sommige bindmiddelen vormen aan het oppervlak een bindmiddelhuid met hoge concentratie bindmiddel; die laag wordt bijvoorbeeld mechanisch verwijderd bij uitvlakken of schuren.
• Duurzame alternatieven worden soms toegepast omdat ze bij de bereiding minder CO2 uitstoten, maar leveren niet per se overige duurzaamheidsvoordelen en verhogen vaak de kostprijs.
• Vloeibare bindmiddelen in verven moeten pigmenten en vulstoffen betrouwbaar binden voor kleur- en filmvorming.

Materialen / uitvoeringsvormen

Veel gebruikte en mogelijke bindmiddelen in de bouw:

• Voor beton en mortel: kalk (o.a. luchtkalk), cement, tras en vliegas (hydraulische toeslagen), geopolymeer.
• Anorganisch en organisch: anhydriet, gips, leem.
• Harsen en synthetisch: kunstharsen zoals epoxy, polyester, fenol en vinylester.
• Bitumen: toegepast in asfalt en mastiek.
• Overige: lignine (hardboard), vloeibaar kaliumsilicaat (keimen), lijnolie (verf), zwavel (zwavelbeton).

Duurzame bindmiddelen

Voorbeelden en kenmerken van bindmiddelen met een lagere CO2-uitstoot bij bereiding:

• Tras (lavameel): gebruikt als puzzolane vulstof in beton of als grondstof voor cement; vervanger voor gegranuleerde hoogovenslak of poederkoolvliegas.
• Geopolymeer: inzetbaar als vervanger van cement; werkt met een alkalische activator.
• Gecalcineerde klei: kan een fors deel van portlandcement vervangen.
• Kalksteenmeel: fijn vermalen kalksteen die de stabiliteit van beton verhoogt en zo het cementgebruik kan verminderen, maar het uitharden vertraagt.
• Mogelijke alternatieven: silica-verrijkt magnesiumcarbonaat als vulmiddel om cementbehoefte te verminderen.

Bindmiddelhuid

De bindmiddelhuid is een dunne toplaag op oppervlakken zoals dekvloeren die een hoge concentratie bindmiddel bevat. Dergelijke huiden (ook carbonaathuid genoemd) worden meestal mechanisch verwijderd, bijvoorbeeld door te schuren met carborundum schuurschijven.