Cellengewelf

Betekenis

Een cellengewelf is een gewelfvorm uit de late Gotiek waarin talrijke gewelfvelden met elkaar verbonden zijn door graten in plaats van ribben. De graten vormen scherpe begrenzingen tussen segmenten; de gewelfvlakken bestaan meestal uit drie, soms vier delen, waardoor het geheel op een verzameling cellen lijkt.

Toepassing

Het cellengewelf komt voor in de laatmiddeleeuwse bouwkunst.

• Voorkomt in late-gotische bouwwerken, vooral in het oostelijk deel van Midden-Europa.
• Wordt vaak uitgevoerd in gestukadoord metselwerk.
• Komt voor als decoratief en constructief element in kapellen en kastelen (voorbeelden: Petruskapel, Brandenburg; Schloss Greinburg, Oostenrijk).

Aandachtspunten

• Graten vormen scherpe, zichtbare grenzen tussen de gewelfvlakken en bepalen het karakter van het gewelf.
• Gewelfvlakken bestaan doorgaans uit drie, soms vier vlakken; die vormen de zogenaamde cellen.
• Bij dieper gelegen gewelfvlakken kan het geheel sterk op een netgewelf lijken, maar met duidelijkere, naar binnen liggende vlakken.
• Bij meer langgerekte vlakken spreekt men van een diamantgewelf vanwege de indruk van een geslepen diamant.
• De term celgewelf wordt soms gebruikt, maar slaat meestal op het gewelf van een kleine ruimte en is geen exacte synoniem.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Veel cellengewelfen zijn uitgevoerd in gestukadoord metselwerk, waarbij het metselwerk gestukt wordt om de gewelfvorm en de graten te benadrukken.

Typen / benamingen

• Pruisisch gewelf: benaming die voortkomt uit de verspreiding en populariteit van dit type in het oostelijk deel van Midden-Europa.
• Diamantgewelf: benaming voor cellengewelfen met meer langgerekte gewelfvlakken die een diamantachtige indruk geven.

Vergelijking met verwante gewelftypen

• Verschil met graatgewelf: bij het cellengewelf vormen graten de scherpe scheidingen van de segmenten; de term graatgewelf verwijst naar verwante vormen maar niet noodzakelijk naar hetzelfde cellulaire patronen.
• Verwantschap met netgewelf: het cellengewelf kan op een netgewelf lijken, maar onderscheidt zich door dieper gelegen gewelfvlakken en uitgesproken graten.
• Verwantschap met muqarna: sommige cellengewelfen tonen driedimensionale, bijna geometrische vormen die aan muqarna doen denken.

Documentatie

• Cell Vaults – Research on Construction and Design Principles of a Unique Late-Mediaeval Vault Typology (Dr.-Ing. David Wendland, Technische Universität Dresden).