Entasis

Betekenis

Entasis is het op een subtiele manier versmallen van een zuil waarbij die versmalling naar boven toe niet rechtlijnig is maar een zekere boog beschrijft. Het doel is het tegengaan van het optische verschijnsel dat een zuil een licht hollende, concaaf lijkende indruk geeft (het zogenaamde klokhuiseffect). Het woord entasis is Grieks voor "aanspanning".

Toepassing

Entasis werd vooral toegepast in de klassieke bouwkunst, met name bij zuilen van de Dorische orde.

• Bij zuilen van de Dorische orde.
• Bij hogere gebouwen in de klassieke tijd.
• Bij Griekse zuilen begint de entasis al bij de basis.
• Bij Romeinse zuilen begint de entasis pas op circa 1/3 van de hoogte.
• Voorbeelden zijn onder meer de zuilen van het Parthenon.

Aandachtspunten

• Mate van entasis verschilt sterk: soms ongeveer 1/100e van de hoogte, soms slechts ca. 1/600e.
• Entasis is geen rechtlijnige verjonging maar volgt een boogvormige kromming.
• Startpositie van de entasis (basis versus circa 1/3 hoogte) beïnvloedt het visuele resultaat.
• Onderscheid maken tussen algemene verjongen en de specifieke boogvormige verjonging die entasis is.

Verschil met verjongen en andere optische effecten

• Verjongen: het naar boven toe afnemen in omvang of zwaarte bij een zuil, kolom of muur; bedoeld om optische onbalans te corrigeren waardoor zuilen naar boven toe naar elkaar lijken te gaan.
• Entasis: een specifieke, niet-rechtlijnige (boog)verjonging om het klokhuiseffect: de indruk van holling - tegen te gaan.
• Contractie: de afstand tussen een hoekzuil en de ernaast geplaatste zuil is korter dan tussen de overige zuilen.
• Curvatuur: lichte kromming van het hoofdgestel en de stylobaat.