Erosie

Betekenis

Erosie is het proces waarbij materiaal wordt afgesleten of weggesleten: bij gesteenten en bodem door weerselementen (wind, ijs, water) en bij metalen door de uitslijpende werking van vloeistoffen. Erosie kan leiden tot verplaatsing en sortering van materiaal en bij metalen vaak gepaard gaan met corrosie, aangeduid als erosiecorrosie.

Toepassing

Erosie treedt op in verschillende contexten:

• In het landschap: vorming en uitslijping van dalen, kusten en duinen.
• In de bodem: bodemerosie door ontbossing en menselijke activiteiten, met verlies van vruchtbare grond en risico op modderstromen.
• In gletsjers en ijs: glaciale erosie door bewegend ijs dat onderliggende gesteenten uitslijpt.
• In de metallurgie en machinebouw: aantasting van metalen door stromende vloeistoffen, met voorbeelden zoals ribbels op oppervlakken en druppelerosie aan turbineschoepen.

Aandachtspunten

• Abrasie is de vorm van erosie veroorzaakt door deeltjes in water, ijs of wind die slijtage veroorzaken.
• Bij rivieren wordt materiaal afgezet waar de watersnelheid afneemt; elders slijpt het materiaal het dal uit.
• Ontbossing op hellingen versnelt bodemerosie doordat de bovenste vruchtbare laag wegspoelt en modderstromen kunnen ontstaan.
• Erosie van metalen gaat vaak gepaard met corrosie; die gecombineerde aantasting wordt erosiecorrosie genoemd.
• Hellingsprocessen (kruipen, afvloeien, afschuiven, puinlawines, modderstromen) vallen onder verwering of natuurlijke bodemerosie.

Vormen van erosie

• Glaciale erosie: slijtage door gletsjerijs dat onder druk beweegt en onderliggend gesteente uitslijpt.
• Fluviale erosie: uitslijping door stromend rivierwater en het daarin meegevoerde materiaal.
• Eolische erosie: uitslijping door de wind en meegevoerde zandkorrels.
• Marine erosie: slijtage door de zee en het tij aan kusten, duinen en rotsen.
• Bodemerosie: versneld materiaalverlies van de bodem, vaak door menselijke ingrepen zoals ontbossing.

Verwering

Verwering is het geleidelijke uiteenvallen of vergruizen van gesteente en verschilt van erosie doordat verwering het proces van uiteenvallen zelf beschrijft, terwijl erosie de oorzaak of het wegnemende mechanisme aanduidt. Verwering kent drie hoofdtypen:

• Fysische verwering: verandering door temperatuurverschillen, vorst-dooi, ijs, wortelwerking en mechanische spanningen zonder chemische verandering.
• Chemische verwering: verandering van samenstelling door zuren, zouten en oplossen (bijv. oplossen van kalksteen).
• Mechanische verwering: schurende of bonkende inwerking, bijvoorbeeld door wind met zand, stromend water of directe impact (hamers, beitels, insecten).

Erosie bij metalen

Erosie in de metaalbewerking is de uitslijpende aantasting van metalen door stromende of spattende vloeistoffen. Vaak volgt daarop corrosie van het metaal, waardoor de gecombineerde aantasting als erosiecorrosie wordt aangeduid. Typische waarnemingen zijn ribbels door erosiecorrosie of druppelerosie aan turbineschoepen.

Etymologie

Het woord erosie komt van het Latijnse erosio (het aangevreten worden) en erodere (wegknagen), gevormd uit ex- (weg) en rodere (knagen). De huidige geologische toepassing van de term is overgenomen vanuit het Engels; Charles Lyell gebruikte het woord systematisch in de 19e eeuw. De termen eolisch en marine hebben respectievelijk wortels in de naam van de Griekse windgod Aeolus en het Latijnse marinus (van de zee).