Hoofdgestel

Betekenis

Een hoofdgestel is een breed, voornamelijk horizontaal samengesteld lijstwerk dat het bovendeel van een gevel vormt. In de klassieke en classicistische bouwkunst bestaat de bekroning doorgaans uit de onderdelen kroonlijst, fries en architraaf. De naam tafelment is afgeleid van het Franse entablement; entablement betekent vanouds plankier of zoldervloer.

Toepassing

Het hoofdgestel fungeert als bekroning en overgangsdeel in gevel- en tempelopbouwen.

• Als bovenlijst van gevels in klassieke en classicistische architectuur.
• Als deel van het fronton en de frontale bekroning van tempels.
• Als scheiding en decoratieve overgang tussen dragende zuilen en het timpaan.

Aandachtspunten

• Bestaat uit meerdere horizontale lagen; herkenning gebeurt vaak aan de samenstelling architraaf–fries–kroonlijst.
• Kan aanvullende elementen omvatten, zoals akroterion, sima, timpaan en geison.
• Sommige onderdelen die bij zuilen of versieringen horen, zoals abacus, echinus (Dorische orde), voluut, zuilschacht en cannelures, behoren niet tot het hoofdgestel.
• De stenen uitvoering van hoofdgestellen volgt vaak een ontwikkeling uit een voorafgaand houten hoofdgestel.

Onderdelen

Het klassieke hoofdgestel omvat gewoonlijk de volgende delen:

• Akroterion
• Sima (cimaas: bovenste deel van fronton of fries)
• Timpaan
• Geison
• Fries
• Architraaf

Voorbeeld: Griekse tempel

Volgorde en aanduiding in een klassieke tempelopbouw:

• 1: Timpaan
• 2: Hoofdgestel
• 3: Monolietzuil (zuil uit één stuk steen; andere zuilen kunnen uit meerdere platen bestaan)
• 4: Stereobaat

Niet tot het hoofdgestel behorende onderdelen (tekening)

• Abacus
• Echinus (bij de Dorische orde)
• Voluut
• Zuilschacht
• Cannelures