Gesamtkunstwerk

Betekenis

Een Gesamtkunstwerk is een samenhangend "kunstwerk" waarbij verschillende vakdisciplines samenwerken om eenheid van stijl en esthetiek te bereiken. Het doel kan zijn de leefkwaliteit van gebruikers te verhogen door een harmonieuze woon- of gebruiksomgeving waarin gebouw, interieur en toegepaste objecten op elkaar zijn afgestemd.

Toepassing

Het begrip betreft zowel volledige gebouwen als gebouw én interieur.

• Integreren van gevel, trappenhuis, meubels, verlichting en stoffering in één stijl.
• Ontwerpen van bijkomende gebruiksvoorwerpen zoals lampen, tapijten en tafelzilver in dezelfde esthetiek.
• Uitvoeren door één auteur of door een samenwerking tussen architecten, timmerlieden, beeldhouwers, glas-in-loodmakers en schilders.
• Toepassing binnen stijlen als Jugendstil, Amsterdamse School, De Stijl, Bauhaus en Arts & Crafts, en in moderne voorbeelden zoals Memphis of specifiek gebouw‑interieurprojecten.

Aandachtspunten

• Realisatie kan gebeuren door één ontwerper of door meerdere gespecialiseerde kunstenaars; beide zijn valide uitvoeringswijzen.
• Alle onderdelen moeten visueel en stilistisch op elkaar aansluiten of daarop gelijkend zijn.
• Samenwerking tussen architect en beeldhouwer heeft historisch vaak geleid tot Gesamtkunstwerken.
• Period Decorating kan enige overeenkomst vertonen maar beperkt zich meestal tot interieurafstemming met een bouwperiode.
• Niet verwarren met gemeenschapskunst; deze heeft een andere sociale en ideologische grondslag.

Voorbeelden

• Jugendstil: samenhang van gevel en interieur, inclusief meubels en kleding (voorbeelden: Horta-huis in Brussel; Henry Van de Velde ontwierp ook reformkleding).
• Goetheanum van Rudolf Steiner: uitvoering door één en dezelfde ontwerper met organische vormen en een "Vrije School"-interieur.
• Beurs van Berlage: voorbeeld van uitvoering door verschillende typen kunstenaars.
• Moderne voorbeelden: Capital Hill Residence in Moskou van Zaza Hadid als gebouw én interieur als Gesamtkunstwerk.

Verschil met gemeenschapskunst

• Gemeenschapskunst komt voort uit het socialistische ideaal dat kunst een dienende, voor iedereen toegankelijke functie heeft en streeft naar "volksverheffing" en betaalbaarheid.
• Gemeenschapskunst legt meer nadruk op de doelgroep of gemeenschap waarvoor de kunst bedoeld is, terwijl een Gesamtkunstwerk primair het gezamenlijke, stilistische karakter en de integratie van verschillende kunsten benadrukt.
• Omdat de termen verschillende accenten hebben, worden ze niet als synoniemen gebruikt.