Hoeksteen

Betekenis

Een hoeksteen is een speciaal gevormde steen of steenachtig blok geplaatst op de hoek van een gebouw; ze functioneert als sluitsteen of heeft hoofdzakelijk een decoratieve waarde. Historisch had de hoeksteen vaak een constructieve functie en bij huizen met breuksteenwerk kan ze nog steeds ondersteuning bieden. Daarnaast wordt de term ook gebruikt voor gevelstenen met een herdenkende of tekstuele functie.

Toepassing

De hoeksteen wordt toegepast op buitenhoeken van muren.

• Als constructieve steun in breuksteenwerk om een scherpe, stabiele hoek te vormen.
• Als zichtbare decoratie, vaak contrasterend qua materiaal of afwerking met de rest van de muur.
• Als speciaal gevormde (bak)steen die nauwkeurig in een hoek wordt geplaatst.
• Als gevelsteen met inscriptie of spreuk op een hoek van een gebouw.
• In bepaalde streken kan het gebruik van hoekstenen verplicht zijn wanneer de rest van de muur uit ander materiaal bestaat (bijvoorbeeld delen van Bretagne).

Aandachtspunten

• Bij breuksteenwerk kan het ontbreken van hoekstenen leiden tot een grotere kans op afbrokkeling van de hoek.
• Hoekstenen steken vaak iets uit ten opzichte van de rest van de muur; rekening houden met waterafvoer en aanstootgevend reliëf.
• Hoekstenen kunnen in materiaal en uiterlijk afwijken van de omliggende muur; let op aansluiting en voegwerk.
• Pleisterwerk met schijnvoegen kan de indruk van hoekstenen wekken; controleer of het om echte stenen of imitatie gaat.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Natuursteen is gebruikelijk; voorbeelden zijn zandsteen en andere bewerkte steensoorten.
• Beton en andere niet-natuursteensoorten komen ook voor.
• Soms worden namaak-hoekstenen toegepast om een robuuste uitstraling na te bootsen.
• Bij renovaties worden ook steenstrips of gezaagde baksteen gebruikt om het effect van hoekstenen te bereiken.

Uitvoering

• Hoekstenen kunnen glad afgewerkt of ruw behakt zijn.
• De strek (lange zijde) en de kop (kortere zijde) wisselen vaak elkaar af in de zichtbare opbouw van hoekstenen.
• Soms worden hoekstenen om en om geplaatst met rijen kleinere bakstenen om een bepaald uiterlijk of patroon te vormen.

Figuurlijke betekenis

De term wordt figuurlijk gebruikt om een fundamenteel steunpunt aan te duiden, bijvoorbeeld in de uitdrukking "het gezin is de hoeksteen van de samenleving".