Kolossale orde
Doorlopende pilasters of zuilen die over meerdere verdiepingen de gevel ordenen.
Betekenis
De kolossale orde is de benaming voor het doorlopen van pilasters (halfzuilen) of zuilen over meer verdiepingen, soms over de volle hoogte van het gebouw. De pilasters of zuilen staan meestal tegen de gevel, soms vóór de gevel, en geven de gevel een verticale geleding die verwijst naar klassieke bouwtradities. De term is etymologisch verwant aan het woord kolossaal, via het Franse colosse en het Latijnse colossus, met oorsprong in het Griekse kolossos (bron: Etymologiebank).
Toepassing
De kolossale orde komt vooral voor bij gebouwen die een klassieke indruk moesten wekken.
- In gevels waar pilasters of zuilen over meerdere verdiepingen doorlopen.
- Bij gebouwen vanaf de 16e tot in de 19e eeuw als verwijzing naar de klassieke wereld.
- Tegen gevels of voorgeplaatst op de voorgevel om de verticale structuur te benadrukken.
- Bij risalieten: verticale scheiding maakt het makkelijker vooruitspringende gevelpartijen over de hoogte door te voeren.
Aandachtspunten
- Pilasters en zuilen kunnen tegen de gevel staan of voor de gevel worden geplaatst.
- Doorlopende orde geeft een sterke verticale geleding van de gevel.
- Typisch toegepast in periodes en ontwerpen die klassiek-refererende architectuur nastreven.
- Architectuurvoorbeelden tonen zowel pilasters (halfzuilen) als volledig ronde zuilen in kolossale orde.
Ontstaan en verspreiding
De kolossale orde werd vooral toegepast vanaf de 16e eeuw en bleef courant tot in de 19e eeuw, toen bouwmeesters klassieke referenties zochten. De verspreiding over Europa werd mede bevorderd door Andrea Palladio en zijn I quattro libri dell'architettura (ca. 1570).
Voorbeelden
- Basilica di Sant'Andrea, Mantova: een van de vroegste toepassingen met doorlopende pilasters (architect Leon Battista Alberti, bouw gestart in 1462).
- Palazzo Valmarana, Vicenza: kolossale orde met doorlopende pilasters (Andrea Palladio, 1565).
- Felix Meritis, Keizersgracht, Amsterdam: kolossale orde met doorlopende zuilen (1788).
Verschil met cyclopisch
De kolossale orde wordt in de literatuur vergeleken met het begrip cyclopisch; de termen worden in samenhang genoemd, maar hebben afzonderlijke verwijzingen binnen de architectuurterminologie.