Peilbeheer

Betekenis

Peilbeheer omvat het vaststellen, behouden en zo nodig aanpassen van het waterpeil van rivieren, meren, vaarten, plassen, vijvers, singels en sloten, en daarmee ook van de grondwaterstand in een gebied. Het doel is water vasthouden in droge periodes en water afvoeren in natte periodes om tekorten en overstromingen te voorkomen. Peilbeheer houdt rekening met seizoensverschillen en beïnvloedt indirect de grondwaterstand.

Toepassing

Peilbeheer wordt toegepast om waterhuishouding en ruimtelijk gebruik te sturen.

• Voorkomen van watertekort bij langdurige droogte.
• Voorkomen van overstromingen bij langdurige regenval.
• Afstemmen van zomer- en winterpeilen op functie van het gebied.
• Beïnvloeden van de grondwaterstand voor landbouw, bebouwing en natuur.
• Handhaven van streefpeilen via peilbesluiten en (indien nodig) afwijkingen.

Aandachtspunten

• Belangenafweging tussen verschillende gebruikers (bewoners, boeren, natuurorganisaties, waterschap) kan tegengestelde wensen opleveren.
• Dijken en dammen moeten in stand blijven; peilbeheer beïnvloedt bodemdaling, kwel en bodeminstabiliteit.
• Waterschappen streven naar doelmatig en kosteneffectief beheer, met zo beperkt mogelijke aan- en afvoer van water om energie- en kostenbelasting te minimaliseren.
• Flexibel peilbeheer regelt het waterpeil binnen een marge (bijvoorbeeld -1,40 / -1,64 NAP) om in te spelen op weersverwachtingen.
• Besluitvorming kan nodig zijn wanneer 'niets doen' maatschappelijke taken doet prevaleren; ontheffingen van het vigerend peilbesluit maken incidentele afwijkende streefpeilen mogelijk.
• Bestuurlijke samenstelling: bij de meeste waterschappen zijn circa 25–30% van de zetels in het Algemeen Bestuur geborgd voor boeren, bedrijven en natuur.

Middelen

• Beweegbare stuwen voor aanpassing van het waterpeil.
• Gemalen en pompen voor het verplaatsen van water.
• Transport van (niet-drink)water over langere afstanden als technische maatregel om schommelingen op te vangen.

Peilgebied

Een peilgebied is een gebied waarin het waterpeil dezelfde waarde heeft en wordt gehandhaafd, eventueel binnen een marge bij flexibel peilbeheer; het betreft doorgaans een gebied met een stabiel open waterpeil. Verschillende functies of hoogteverschillen (NAP) leiden tot verschillende peilgebieden.

Bergingscapaciteit

Bergingscapaciteit is het volume water dat kan worden geborgen tussen het streefpeil en het aanvaardbaar hoogste peil; deze capaciteit bepaalt de ruimte om extra neerslag op te vangen.

Eisen / regelgeving

• Peilbeheer en de gehanteerde waterpeilen en droogleggingsstrategieën worden vastgelegd in peilbesluiten.
• Peilbesluiten bevatten vaak zomer- en winterpeilen en moeten aansluiten bij het gebruik en de functies van het water en het omliggende gebied op de lange termijn.
• In uitzonderingsgevallen kan een waterbeheerder via ontheffing een afwijkend streefpeil instellen.