Romaans
Romaans is de Romaanse bouwstijl uit de 10e tot het midden van de 13e eeuw.
Betekenis
Romaans verwijst naar een architecturale stijl uit de 10e tot het midden van de 13e eeuw, voortbouwend op Romeinse constructies met massieve stenen muren. De stijl kenmerkt zich door rondbogen, dikke muren en relatief kleine vensters, wat resulteert in gedrongen, steviger ogende gebouwen met beperkte daglichtinval.
Toepassing
Romaans komt vooral voor in religieuze en verdedigende bouwwerken.
- Gebruikt voor kerken en basilieken (zoals Sint-Servaasbasiliek en Basiliek van de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Maastricht; Pieterskerk en Janskerk in Utrecht).
- Toegepast in vestingen en kastelen in Noord-Frankrijk en Engeland.
- Aangetroffen in lokale plaatselijke kerken uit de 11e–12e eeuw, vaak op wierden of verhoogde locaties.
Aandachtspunten
- Dikke, zware muren en weinig steunberen zijn kenmerkend; muren dragen vaak zelf de constructie.
- Herkennen aan rondboogvensters en spaarvelden met rondboogjes; ramen zijn veelal klein en hoog geplaatst.
- Let op aanwezigheid van muraalbogen en soms hagioscopen (laagvensters).
- Vensters bij het koor kunnen lager geplaatst zijn om licht op het altaar te laten vallen.
Perioden
Er worden drie perioden in de Romaanse bouwstijl onderscheiden:
- Eerste periode: houten kappen boven de zomen.
- Tweede periode: invoering van stenen gewelven.
- Derde periode: hogere muren en minder gesloten muurwerk; gewelven evolueren van tongewelven naar (later) kruisgewelven.
Materialen en uitvoeringsvormen
- Massieve steen- of baksteenconstructies met zware muren.
- Houten kappen in vroegere periodes; later vervanging door stenen gewelven (ton- en kruisgewelven).
- Dakbedekking kan lokale types pannen omvatten (bijvoorbeeld monniken- en nonnenpannen op apsissen).
Herkomst van de naam
De term is afgeleid van het geromaniseerde Europa; een directe verwijzing naar de erfenis van Romeinse bouwtradities in Europa.
Verschil met aanpalende stijlen
- Romanogotiek: vormt de overgangsstijl van Romaans naar Gotiek.
- Normandische architectuur (Norman): in Engeland en delen van Groot-Brittannië wordt de Romaanse stijl vaak zo genoemd vanwege de invloed van de Normandiërs vanaf 1066.