Dorisch

Dorisch is de meest eenvoudige en robuuste van de drie klassieke Griekse zuilenorden, ook overgenomen door de Romeinse bouwkunst.

Betekenis

De Dorische orde is een klassieke zuilenorde die zich onderscheidt door eenvoud, robuustheid en rustige proporties. Ze vormt een samenhangend bouwelement in tempelbouw en klassieke gevels, met karakteristieke onderdelen zoals een eenvoudige kapiteelvorm, een fries van trigliefen en metopen, en een relatief kale architraaf.

Toepassing

Dorisch wordt toegepast in de klassieke Griekse architectuur en werd ook door de Romeinse cultuur overgenomen.

Bij tempelbouw, als leidende zuilenorde.
In gevel- en zuilentekening waar eenvoud en kracht gewenst zijn.
Als basisvorm voor kapitelen, fries en daklijsten in klassieke composities.
In voorbeelden zoals de tempel van Hera II (Paestum) en de tempel Concordia (Agrigento).

Aandachtspunten

Geen basement in Grieks Dorisch: de zuil staat direct op de stylobaat zonder tussenstuk.
Fries bestaat uit afwisselende trigliefen en metopen; dit is kenmerkend zichtbaar boven de architraaf.
Architraaf is doorgaans één ononderbroken, vrij kale balk.
Kapiteel is glad en eenvoudig: een ronde echinus met een vierkante abacus; het Romeinse Dorisch kan extra versiering hebben (bijv. eierlijst).
Zuillenschacht met brede cannelures; de raakpunten van twee cannelures vormen een graat; de zuil vertoont entasis (lichte versmalling naar boven).

Verschil met ionisch en korintisch

Bij ionische en korintische zuilen raken de cannelures elkaar vaak met een smalle 'riem' in plaats van een graat zoals bij Dorisch.
Ionisch en korintisch kennen doorgaans fijnere ornamenten en complexere kapitelen dan het sobere Dorische kapiteel.

Grieks versus Romeins Dorisch

Grieks Dorisch heeft meestal geen basement en houdt vast aan een sobere, robuuste uitdrukking.
Romeins Dorisch introduceert soms een basement en kan extra ornamenten opnemen, waarbij het kapiteel en andere elementen iets meer versiering tonen.

Voorbeelden

Tempel van Hera II, Paestum (Italië)
Tempel Concordia, Agrigento (Sicilië)
Tempel van Hercules in Cori (Romeins voorbeeld met Romeins-dorische kenmerken)