Schalk

Betekenis

Een schalk is een kwartzuil, halve zuil of driekwartzuil: een smallere zuil die niet vrij staat maar tegen een dragend element is aangebouwd. Door die aansluiting wordt een deel van de druk op het dragende element overgebracht en kan de schalk in de ribben van een gewelf worden voortgezet. Het woord schalk wordt daarnaast ook gebruikt voor een ondersteuning van een gewelfrib (niet puur verticaal), voor bundels van dergelijke schalken, en in andere, niet-architecturale betekenissen.

Toepassing

De term en het element komen in verschillende situaties voor.

• Aangebouwde zuil tegen een pijler, zuil of muur voor overdracht van druk.
• Voortzetting in de ribben van een gewelf als ondersteuning.
• Vorming van schalkenbundels ter concentratie van steunpunten.
• Als eenvoudige hijstoestel (andere betekenis van het woord).
• Als verlengstuk van daksparren om het dak over de muur te laten uitsteken (andere betekenis).

Aandachtspunten

• De schalk staat niet vrij in de ruimte maar is aangebouwd aan een dragend element.
• Een deel van de constructieve druk kan via de schalk naar het dragend element worden overgebracht.
• Schalken kunnen voortgezet worden in gewelfribben en hoeven daardoor niet puur verticaal gericht te zijn.
• De term heeft meerdere betekenissen; onderscheid tussen de architecturale schalk en de andere gebruikswijzen is nodig.

Verschil met vergelijkbare termen

• Te vergelijken met een colonnet: beide zijn kleinere zuilen of zuilachtige elementen.
• Verwant aan bundelpijler, liseen en pilaster; de benaming en uitvoeringsvorm verschillen naar functie en context.

Etymologie

De betekenis als aangebouwde zuil is waarschijnlijk een overdracht van de oudere betekenis van schalk als dienaar of knecht; daarom komt ook de benaming "dienst" voor een muurzuil voor.