Liseen
Lisenen zijn verticale, licht uit de muur uitstekende banden zonder voetstuk of kapiteel die een decoratieve geleding vormen.
Betekenis
Een liseen is een verticale, enigszins uit de muur vooruitspringende band of strook zonder voetstuk (basement) en zonder kopstuk (kapiteel). Lisenen vervullen een decoratieve en geledende functie door muren in vlakken te verdelen.
Toepassing
Lisenen worden toegepast om vlakke muurvlakken visueel te verdelen en te verlevendigen.
- Geleding van grote muurvlakken in afzonderlijke vlakken.
- Decoratieve uitwerking van gevels en binnenmuren.
- Samen met elementen zoals rondboogfriezen en dwerggalerijen toegepast bij verlevendiging van muren.
Aandachtspunten
- Geen voetstuk of kapiteel: afwezigheid van basement en kapiteel is kenmerkend.
- Geringe uitsteekdiepte: springt slechts enigszins voor de muur uit.
- Decoratieve functie: lisenen hebben geen of weinig dragende functie.
- Terminologie: Engelse aanduiding in de bronnen is "lesene".
Verschil met pilaster en steunbeer
- Diepte groter dan breedte → steunbeer (muurverzwaring met aanzienlijke uitsteekdiepte).
- Dragende functie aanwezig → steunbeer.
- Weinig diepte → pilaster of liseen.
- Aanwezigheid van basement en kapiteel → pilaster; afwezigheid daarvan → liseen.
Historische context
In de Middeleeuwen, toen muren dikker werden om gewelven te dragen, werden lisenen toegepast om de zware muurvlakken te verlevendigen, vaak gecombineerd met rondboogfriezen en dwerggalerijen.