De Stijl

Betekenis

De Stijl is een kunst- en architectuurstroming die abstractie en universele, onveranderlijke ordeningsprincipes nastreeft; toevallige en onregelmatige vormen uit de natuur worden verworpen. De stroming legt de nadruk op geometrische vormgeving, dematerialisering van materialen en het gebruik van primaire kleuren en niet-kleuren.

Toepassing

De Stijl komt voor in beeldende kunst, architectuur en meubeldesign.

• Publicatie en promotie via het tijdschrift De Stijl (uitgave 1917–1928).
• Ontwerpen van woningen en interieurs met open ruimtes en schuifwanden.
• Ontwerp van meubelstukken zoals de rood-blauwe stoel en de zig-zag-stoel.

Aandachtspunten

• Vermijd toevallige, onregelmatige vormen; geef de voorkeur aan vlakken, rechte lijnen en hoeken.
• Hanteer dematerialisering: de structuur van materialen niet laten domineren.
• Gebruik uitsluitend primaire kleuren (geel, rood, blauw) en niet-kleuren (zwart, wit, grijs).
• Doorbreek binnenwanden waar mogelijk en streef naar het opheffen van het onderscheid tussen binnen en buiten (hoekramen, uniforme kleurbehandeling).
• Vormgeving moet economisch, functioneel en voortkomen uit praktische eisen.

Kenmerken

• Abstracte, kubistische vormgeving: vlakken, rechte lijnen en rechte hoeken.
• Dematerialisering: materialen tonen zich niet als herkenbare constructie.
• Kleurgebruik beperkt tot primaire kleuren en zwart, wit en grijs.
• In sommige uitingen speelt de schuine lijn een rol (elementarisme).

Architectuur

• Architectuur ontwikkelt zich volgens de elementen van de bouw: functie, massa, vlak, tijd, ruimte, licht, kleur en materiaal.
• Ruimtes worden zo ontworpen dat onnodige wanden verdwijnen; grote, open ruimten en schuifwanden zijn kenmerkend.
• Binnen- en buitenruimten worden visueel verbonden, bijvoorbeeld via hoekramen en eenzelfde kleurbehandeling van binnen- en buitengevels.
• Eisen aan economie en functionaliteit bepalen vaak de ontwerpkeuzes.

Voorbeelden

• Villa Henny (1915) door Robert van 't Hoff: vroeg voorbeeld met strakke vormgeving en een innovatief betonskelet; wordt gezien als voorloper en inspiratie voor De Stijl.
• Rietveld-Schröderhuis (1924) van Gerrit Rietveld: het architectonisch hoogtepunt van De Stijl, met nadruk op lijnen en platte vlakken, stalen kolommen, metselwerk, houten vloeren, schuifwanden en hoekramen.
• Meubelontwerpen: de rood-en-blauwe stoel (ontwerp 1918) en de zig-zag-stoel (ontwerp 1932) van Gerrit Rietveld.

Filosofie en ontwikkeling

• Kernidee: kunst en leven kunnen één worden; zoeken naar universele, eeuwig geldende wetten in kunst.
• Oprichting en promotie door een groep kunstenaars en architecten onder leiding van Theo van Doesburg; Piet Mondriaan was een prominente lid en mederedacteur van het tijdschrift.
• Mondriaan ontwikkelde het neoplasticisme: verbeelding van hogere werkelijkheid via rechte lijnen, hoeken en primaire kleuren.
• Invloeden: H.P. Berlage en F.L. Wright; samenwerking en contacten met J. Wils, J.J.P. Oud en C. van Eesteren.
• Na de Tweede Wereldoorlog bleven de kenmerken van De Stijl een belangrijke inspiratiebron voor diverse architecten.