Vliedberg

Betekenis

Een vliedberg is een kunstmatig aangelegd heuveltje in Zeeland, vergelijkbaar met een terp en 4 tot 11 meter hoog. De naam is afgeleid van vlieden (vluchten, in veiligheid brengen) en er bestaat discussie over de functie: zowel als vluchtheuvel bij overstromingen als als militaire motte met een houten verdedigingstoren. Vanaf de 12e eeuw namen dijken aan belang toe, waardoor de functie van veel vliedbergen afnam.

Toepassing

Vliedbergen werden en worden geassocieerd met meerdere functies:

• Vluchten of veilig verblijven bij overstromingen en stormvloeden.
• Dienen als locatie voor een houten verdedigingstoren, vergelijkbaar met een motte.
• Bieden van een vluchtplaats voor vee op uiterwaarden bij dijkdoorbraken.
• Vorming van landschapselementen en onderdeel van het cultureel erfgoed.

Aandachtspunten

• Hoogte: vliedbergen hebben doorgaans een hoogte tussen 4 en 11 m.
• Kunstmatig: het zijn door mensen aangelegde verhogingen, verwant aan woonhoogtes en dorpsterpen.
• Historische ontwikkeling: vanaf de 12e eeuw verloren veel vliedbergen gedeeltelijk hun functionele rol door verbeterde dijken.
• Verspreiding en behoud: in de Middeleeuwen stonden er vermoedelijk circa 170 vliedbergen in Zeeland; tegenwoordig zijn er nog 38, waarvan de meeste op Walcheren.
• Archeologie: sommige vliedbergen kunnen sporen dragen van houten verdedigingswerken of andere bewoningsresten.

Ontstaan en historische ontwikkeling

In de vroege 11e eeuw leidde het optreden van grootschalige stormvloeden op Walcheren tot het bouwen van woonhoogtes van 1 tot 2 m boven het maaiveld. Sommige van deze woonhoogtes ontwikkelden zich tot dorpsterpen; gedurende de 12e en 13e eeuw werden een aantal daarvan verder opgehoogd tot tussen 4 en 11 m. Archeologen voeren aan dat deze opgehoogde heuvels mogelijk een militaire functie kregen, met op de top een houten verdedigingstoren; in die periode konden zulke minikasteeltjes ontstaan tijdens bestuurlijke onduidelijkheid. Tegen het einde van de 13e eeuw nam de bestuurlijke ordening toe en keerden kleine ambachtsheren terug naar het landbouwbedrijf.

Landschapselementen

Landschapselementen zijn alle rimpelingen of andere geaccidenteerde gebieden die enig reliëf geven aan het platte Nederlandse land; vliedbergen vormen daarbinnen een herkenbaar element.