Baksteen

Betekenis

Baksteen is een kunstmatig vervaardigde steen die ontstaat door het bakken van een mengsel van klei, fijn zand en ijzer- of kalkmineralen. IJzermineralen geven een rode kleur, kalkmineralen een gele kleur; boven ongeveer 1125 graden Celsius treedt sintering of verglazing op.

Toepassing

Baksteen wordt toegepast in metselwerk voor gevels, dragende en niet-dragende constructies en prefab gevelelementen.

• Metselen van buiten- en binnenmuren.
• Prefab-gevels die handmatig of machinaal (robot) geassembleerd worden.
• Architectonische accenten door variatie in kleur, textuur en metselverband.
• Warmteopslag in constructies: houdt warmte vast en geeft die traag af.
• Hergebruik in droogstapelsystemen of recyclage als puin of toeslagmateriaal.

Aandachtspunten

• Klei moet plastisch en goed verwerkbaar zijn; vochtgehalte bij mengen ongeveer 20–30%.
• Droogproces van de "groene" steen mag niet te snel verlopen om krimpscheuren en uit elkaar spatten te voorkomen; speciale droogovens bieden gecontroleerde omstandigheden.
• Bakken vereist hoge temperaturen (850–1150 °C) en vraagt veel energie; er bestaan alternatieve fabricagemethoden bij lagere temperaturen.
• Kleurnuances tussen partijen voorkomen door stenen uit verschillende pallets te mengen tijdens verwerking.
• Onbeschermde gemetselde gevels kunnen uitbloeiingen vertonen als ze niet afgedekt worden tegen regen en felle zon.
• Gele bakstenen nemen meer water op dan rode baksteen; hiermee rekening houden bij detaillering en afwerking.
• Baksteenconstructies zijn zwaarder dan houtoplossingen en kunnen arbeidsintensief zijn bij handmatig stapelen.

Productie / bakproces

• Grondstofmengsel: klei met fijn zand en ijzer- of kalkmineralen.
• Vormgeving: meestal een rechthoekige klomp; variaties in vorm en oppervlakte mogelijk (handvorm, strengpers, perforaties, etc.).
• Drogen: gecontroleerd drogen van de groene steen om krimp en scheurvorming te vermijden.
• Bakken: temperaturen tussen 850 en 1150 graden Celsius; boven circa 1125 °C kan sintering of verglazing optreden.

Voordelen

• Zeer lange levensduur: meer dan 75 jaar is normaal.
• Weinig onderhoud door hardheid en weerbestendigheid.
• Veel mogelijkheden in kleur, textuur en vorm voor architectuur.
• Flexibel in toepassing: hakken en zagen mogelijk; geschikt voor handmatig en machinaal stapelen.
• Herbruikbaar (bij droogstapelsystemen of met kalkmortel) en recycleerbaar tot puin of toeslagmateriaal.

Nadelen

• Hoge energiebehoefte bij het bakproces; productie kan echter verduurzaamd worden met alternatieve methoden en brandstoffen.
• Kleurnuances tussen partijen en kans op uitbloeiingen bij onvoldoende bescherming.
• Zwaarder dan hout, wat invloed heeft op fundering en uitvoering.
• Sommige afmetingen (zoals diepte rond 10 cm) kunnen als beperkt of te diep ervaren worden voor bepaalde detailleringen.
• Arbeidsintensief wanneer nog veel handmatig gestapeld wordt; kan langer duren dan werken met prefab beton.

Soorten

Er bestaan vele uitvoeringen en namen binnen gebakken keramische stenen, onder meer:

• klinker, verblendsteen, gevelsteen, holle baksteen, volle baksteen, handvormsteen, profielsteen, steenstrips en poreuze of geperforeerde varianten.
• Specifieke types en regionale benamingen zoals kloostermop, papensteen, tichel en poroton.