Pen-en-gat-verbinding

Betekenis

Een pen-en-gatverbinding verbindt twee houten delen door een smal langwerpig stukje hout (de pen) in een voorgeboord gat van het andere deel te steken. De pen kan vastgelijmd worden, of zonder lijm knellend bevestigd, vastgezet met wiggen of opgesloten met een houten of metalen klem.

Toepassing

De pen-en-gat-verbinding wordt toegepast in houten constructies en verbindingen.

• Verbinden van twee houten delen, bijvoorbeeld van een spant.
• Toepassing bij nokverbindingen, bijvoorbeeld tussen twee sporen.
• Gebruik als traditionele verbinding in houtconstructies en herstelwerk.

Aandachtspunten

• Lijmen: de houten pen wordt vaak met houtlijm in het gat geslagen.
• Mechanische bevestiging: verbindingen kunnen ook knellend zijn of met wiggen, houten of metalen klemmen worden opgesloten.
• Zichtbaarheid: bij een open pengat-verbinding is de pen aan beide zijden zichtbaar; bij een gesloten of blinde pengat-verbinding niet.
• Vorm: pennen en gaten kunnen rond of rechthoekig/vierkant uitgevoerd worden.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Ronde pennen en gaten: veelvoorkomend bij traditionele uitvoeringen.
• Rechthoekige of vierkante pen-en-gat-verbindingen: andere uitvoering met hoekige profielen.
• Varianten worden in de praktijk verschillend benoemd; deuvels zijn een verwante benaming.

Alternatieven

• Kramplaat: alternatief dat vrijwel onzichtbaar kan worden toegepast maar esthetisch niet fraai is.
• Schroefdeuvel: alternatief dat gebruikt wordt wanneer bijvoorbeeld een staalplaat in de verbinding wordt toegepast; doorgaans esthetisch minder fraai dan houten deuvels.

Verschil met mortise-and-tenon

De Engelse term "mortise and tenon" dekt eveneens het gat-en-penprincipe; die term wordt vaak gebruikt bij rechthoekige of vierkante gaten en soms voor ronde gaten, terwijl in de lokale praktijk vaak ronde gaten en pennen worden toegepast.