Schroefgewelf

Betekenis

Een schroefgewelf is een gewelf met een spiraalvormige opbouw dat naar boven wentelt; het vormt de draagstructuur die een wenteltrap kan overkluiven. De treden liggen op de bovenzijde van het gewelf, waardoor het gewelf zowel dragend als vormgevend is voor de trap.

Toepassing

Schroefgewelven komen vooral voor in historische trappen en torens.

• Draagstructuur voor bakstenen wenteltrappen.
• Overkluiving van wenteltrappen in traptorens.
• In combinatie met treden van baksteen, natuursteen of hout.

Aandachtspunten

• Treden liggen op de bovenzijde van het schroefgewelf en kunnen opgemetseld zijn.
• Treden kunnen uit baksteen, natuursteen of hout bestaan; soms zijn bakstenen treden bekleed met een natuurstenen of houten bedekking.
• In het metselwerk van de spil of wand kan een trapleuning uitgespaard of uitgehakt en geschuurd zijn.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Gewoonlijk uitgevoerd in baksteen, zeker bij bakstenen wenteltrappen.
• Treden: baksteen, natuursteen of hout; mogelijkheid tot gecombineerde uitvoering (baksteen met natuurstenen of houten bekleding).

Relatie tot traptoren en tongewelfjes

In vierkante traptorens worden vaak horizontale tongewelfjes toegepast die telkens een kwart van de omwenteling omvatten; elk van die gewelfjes ligt ten opzichte van het voorgaande flink hoger, waarna verder op dat niveau wordt gebouwd. Dit principe wordt gebruikt om de opbouw van de schroefvormige trap in stadia te realiseren.

Voorbeelden

• Annakapel, Kampen (bakstenen schroefgewelf, foto bekend).
• Herenhuis Den Grooten Reghenboghe, Oude Beurs 29, Antwerpen: wenteltrap met treden en spil uit zandsteen, overkluisd door een bakstenen schroefgewelf.
• NH-kerk, Loenen: traptoren met schroefgewelf.