Timpaan

Betekenis

Een timpaan is doorgaans het driehoekige gevelveld in een fronton; ook een fronton met een halve boog of boogdeel wordt timpaan genoemd. Daarnaast is timpaan (ook boogtrommel genoemd) de ruimte tussen de bovendorpel van een deur of raam en de boog erboven, vaak ingevuld met reliëf of beeldhouwwerk.

Toepassing

Timpanen komen voor in verschillende bouwkundige en decoratieve contexten.

• In klassieke architectuur als het gevelveld van het fronton, onderdeel van het hoofdgestel.
• Boven portalen van Romaanse en Gotische kerken als boogtrommel met vaak figuratieve reliëfs.
• Als tussenruimte tussen bovendorpel en boog, meestal als versierd boogveld.
• Als naamgeving voor een type woning (bij voorbeeld een project van een ontwikkelaar).

Aandachtspunten

• Onderscheid maken tussen de vormen: driehoekig (fronton) of halfrond/boogvormig (boogtrommel).
• Reliëfs in boogtrommels hebben historisch vaak bijbelse onderwerpen en vereisen behoud van beeldhouwwerk.
• Terminologie: Tympaan is een verouderde spelling van timpaan; boogtrommel wordt als synoniem gebruikt.

Verschil met trommel / koepeltrommel

• Bij een boogtrommel vormt de boog samen met het boogveld de bovenzijde van een halve trom of trommel, waarbij het boogveld het (half)vlies is met de voorstelling.
• Bij een koepeltrommel daarentegen verwijst "trommel" naar de cilinder waarop een koepel rust, niet naar een vlies of boogveld.

Etymologie

Het woord is afgeleid van het Franse tympan, het Latijnse tympanum (tamboerijn) en het Griekse tumpanon (pauk), verwant met tuptein (slaan).