Vierpas

Betekenis

Een vierpas is een gotisch geometrisch motief dat bestaat uit een klaverbladachtig maaswerk van vier cirkelbogen die in kruisvorm elkaar raken. De delen van de cirkels heten passen en het puntige stukje waar de cirkels elkaar ontmoeten wordt toot genoemd. Bij een vierpas liggen de cirkels binnen een omschrijvende cirkel; in algemene zin kan het ook simpelweg vier elkaar overlappende cirkels in een object betekenen.

Toepassing

Vierpassen komen voor in gotische architectuur en als decoratief element.

• Venstertoppen: als maaswerk in kerkvensters en traceringen.
• Nissen en borstweringen: toegepast in gevel- en muurdecoratie.
• Friezen en arcaturen: als herhalend ornament in reliëfs.
• Deurroosters en hekwerk: als gegoten of gesmeed motief in metalen onderdelen.

Aandachtspunten

• Delen van de cirkels worden aangeduid als passen; bij detaillering rekening houden met overlappende curven.
• Het punt waar cirkels samenkomen heet toot en beïnvloedt de scherpte van het motief.
• Een vierpas kan geheel omgeven zijn door een grotere cirkel of ovaal, wat de compositie beïnvloedt.
• Niet verwarren met een vierblad of viersnuit; vormen en profiel verschillen in de puntigheid en in de ingevulde velden.

Typen / varianten

• Vierblad: het blad loopt wat spitser toe dan bij een standaard vierpas.
• Viersnuit: de cirkelvelden worden beschreven als visblazen binnen een omschrijvende cirkel.
• Keltisch kruis: soms wordt een Keltisch kruis eveneens aangeduid als een vierpas.
• Engelse benaming: quattrofoil / quatrefoil.