Voluut

Betekenis

Een voluut is oorspronkelijk een spiraal-, krul- of kruisvormige versiering van ionische kapitelen of van composietkapitelen. De voluut geldt ook als S‑vormige krul voor klauwstukken (vleugelstukken) van tuit-, hals- en klokgevels en als decoratie op deuren, vensteromlijstingen, vazen en muziekinstrumenten. Het beginpunt van de krul wordt oculus of oog genoemd. Vaak werd de voluut in zandsteen gehouwen vanwege de goede bewerkbaarheid; ze komt ook voor in hout- en beeldhouwwerk.

Toepassing

De voluut verschijnt in architectuur en beeldende vormgeving.

• Als karakteristiek element van ionische en composietkapitelen.
• Als S‑vormig klauwstuk bij tuit-, hals- en klokgevels.
• Als decoratieve omlijsting bij deuren en ramen.
• Als motief op vazen (volutenvazen), handgrepen en muziekinstrumenten (bijv. in de hals van een viool).
• In houtbeeldhouwwerk en restauraties van ornamenten.

Aandachtspunten

• Beginpunt van de krul wordt oculus genoemd; dat punt is bepalend voor de constructie van de spiraal.
• Zandsteen werd vaak gekozen vanwege de goede bewerkbaarheid voor fijn houtsnijwerkachtige vormen.
• Voluten treden zowel als geometrische spiraalvormen als als S‑vormige krullen op, afhankelijk van toepassing.
• Alternatieve benamingen zijn krulornament; soms volute of krolneut.

Etymologie en terminologie

Het woord voluut is ontleend aan het Franse volute en het Italiaanse voluta, afkomstig van het Latijnse voluta, het participium van volvere (draaien, wentelen). In het Engels bestaat het woord "volute"; in het Duits "Schnecke"; in het Frans "volute". Documentatie over constructie en modellering van voluten is beschikbaar, onder meer onder de titel "Volutenkonstruktion".