Voorontwerp

Betekenis

Een voorontwerp (ook voorlopig ontwerp of VO) is de vormgeving van de denkbeelden van een architect na bestudering van de ontwerpopgave. Het vertaalt het programma van eisen ruimtelijk en functioneel in een serie tekeningen en beeldende presentaties.

Toepassing

Het voorontwerp dient als tussenfase in het ontwerptraject en wordt gebruikt om het project te bespreken en te toetsen.

• Visualiseren van ruimtelijke indeling en bouwvolume met plattegronden, doorsneden en aanzichten.
• Presenteren van sfeer en referenties via schetsen, referentiebeelden en artist impressions.
• Onderbouwen van besluitvorming bij opdrachtgever en betrokken partijen.
• Voor grotere projecten: presenteren met maquettes, animaties, virtuele 3D-toeren of augmented reality.

Aandachtspunten

• Voldoen aan het programma van eisen van de opdrachtgever.
• Bespreken met alle relevante partijen en aanpassen op basis van commentaar.
• Voor stedelijke projecten kan het voorontwerp vooraf voor advies naar de welstands- of monumentencommissie worden gestuurd.
• Zonder nadrukkelijke toestemming van de opdrachtgever mogen in dit stadium nog geen onderzoeken door derden worden uitgevoerd.
• Op basis van de besprekingen wordt doorgaans een voorlopige begroting opgesteld.

Onderdelen en presentatiemiddelen

Veel voorkomende tekeningen en beeldmiddelen in een voorontwerp:

• Schetsen van ontwerp, bouwvolume en hoofdindeling.
• Situatieschetsen van locatie.
• Plattegronden, doorsneden en aanzichten.
• Referentiebeelden en artist impressions.
• Maquette (bij grotere projecten, vervaardigd uit polystyreen, foam, hout, karton e.d., handmatig of gelaserd of via 3D-printing).
• Animatie, virtuele 3D-toer en augmented reality ter weergave in de omgeving of als onderdeel van BIM.

Plaats in het ontwerpproces

Het voorontwerp volgt op de initiële fases en gaat vooraf aan het definitief ontwerp:

• Voorfase: initiatief, haalbaarheidsonderzoek.
• Bouwproces: projectdefinitie → schetsontwerp/structuurontwerp → voorontwerp (plattegronden, doorsneden, aanzichten) → definitief ontwerp → bestek.

Haalbaarheid en vervolg

• Vaak gaat aan of volgt op het voorontwerp een haalbaarheidsonderzoek om mogelijkheden binnen het budget of het gemeentelijk beleid te onderzoeken.
• Het definitief ontwerp kan door voortschrijdend inzicht aanzienlijk afwijken van het voorlopige ontwerp.
• Voor veel architecten is de VO-fase een creatieve fase waarin het eigene en de vrijheid van het ontwerp tot uitdrukking komt.