Baksteen algemeen

Betekenis

Baksteen is een geprofileerd bouwmateriaal dat ontstaat door het bakken van klei bij temperaturen tussen ongeveer 850 en 1200 °C. Daardoor verkrijgt de steen zijn vaste, duurzame eigenschappen die hem geschikt maken voor muur- en gevelbouw.

Toepassing

Baksteen wordt toegepast bij:

• bouwen van muren en gevels
• vervaardigen van gevelstenen met verschillende oppervlaktetexturen
• historische en moderne bouw waar duurzame muurmaterialen vereist zijn

Aandachtspunten

• Volg de vijf basisbewerkingen in de productie: uitgraven, homogeniseren, vormen, drogen en bakken.
• Houd rekening met het productieproces bij keuze van textuur en vorm (handvorm, vormbak, strengpers, wasserstrich).
• Wees ervan overtuigd dat handgevormde stenen onregelmatiger in oppervlak en nerf zijn; sommige gevelstenen worden om die reden nog handgevormd.
• Ken de gangbare industriële invloed: mechanisering heeft de laatste honderd jaar veel processen geautomatiseerd.

Geschiedenis kort

• Zesduizend jaar geleden bestond al het produceren van bouwstenen, aanvankelijk als gedroogde stenen.
• Rond 4000 v.Chr. bakten de Egyptenaren stenen.
• Ongeveer 2000 jaar geleden introduceerden de Romeinen het baksteenbedrijf in grote delen van Europa.
• Na het vertrek van de Romeinen (circa 400 n.Chr.) verdween de kennis plaatselijk en keerde rond 1200 n.Chr. terug via kloosters.

Bewerkingsstappen

De productie van baksteen omvat vijf basisbewerkingen:

• Uitgraven: kleiwinning, vroeger handmatig, tegenwoordig vaak met baggermachines.
• Homogeniseren: kneden van klei, nu meestal machinaal.
• Vormen: handmatig of met machines (vormbakpersen, strengpersen).
• Drogen: gecontroleerd drogen van gevormde stenen.
• Bakken: verhitten tot 850–1200 °C om de definitieve eigenschappen te verkrijgen.

Vormen en texturen

• Handvorm: geeft een ruwer oppervlak met een grillige nerfstructuur; traditioneel voor sommige gevelstenen.
• Vormbak (vormbakpers): levert een volle structuur met een gekorreld oppervlak; nerven minder diep dan handvorm.
• Wasserstrich: de klei verlaat de vorm door een waterstraal, wat resulteert in een betrekkelijk glad oppervlak met plaatselijke oneffenheden.
• Strengpers: vormt de klei als een balk die met draden wordt gesneden; circa 90% van de bakstenen wordt op deze manier geproduceerd; stenen uit de strengpers worden soms hekstenen genoemd.