Gemaal

Betekenis

Een gemaal is een gebouw of ruimte met een opstelling om water uit een gebied naar een hoger gelegen gebied te brengen. Het dient zowel voor het afvoeren van overtollig water als voor het aanvoeren van water bij tekorten, en kan ook worden toegepast voor irrigatie en peilbeheer.

Toepassing

Een gemaal wordt ingezet waar waterpeilen actief moeten worden beheerd.

• Afvoeren van overtollig water uit polders naar boezem of buitenwater.
• Wegpompen van boezemwater naar buitenwater wanneer uitwateringssluizen tekortschieten of ontbreken.
• Opvoeren van water naar hoger gelegen wateren tijdens droge perioden voor bevaarbaarheid of zoutwaterverdediging.
• Persen van rioolwater via een persleiding naar hogere rioolleidingen.

Aandachtspunten

• Overweeg bij extreem hoogwater of grote rivierafvoeren het gebruik van een overlaat in plaats van alleen pompen.
• Houd rekening met de locaties van zuigleiding (verbinding met het lagere gebied) en persleidingen (verbinding met het hogere gebied).
• Zorg voor duidelijke regeling van aanslag- en uitslagpeilen; die bepalen wanneer pompen starten en stoppen.
• Wees bewust dat bij elektrische gemalen verschillende aan- en uitslagpeilen voor dag en nacht gehanteerd kunnen worden vanwege stroomtarieven; deze praktijk is kritisch bekeken wanneer pompen daardoor bij dreigende overstroming zouden kunnen wachten op goedkope nachtstroom.

Typen gemalen

• Poldergemaal: pompt overtollig water uit een polder naar de boezem.
• Boezemgemaal: stuwt water uit de boezem naar het buitenwater, bijvoorbeeld als de uitwateringssluis tekortschiet.
• Pompgemaal: voedt een hoger gelegen gebied bij droogte om peil of bevaarbaarheid te garanderen en zoute indringing te beperken.
• Rioolgemaal: stuwt rioolwater via een persleiding naar een hogere rioolleiding.

Onderdelen

• Gebouw: bevat pompen en motoren.
• Zuigleiding met benedenhoofd: verbinding met het lagere gebied waaruit water wordt aangezogen.
• Persleidingen met bovenhoofd: leidingen en aansluitingen naar het hogere afvoergebied.

Aandrijftechniek

De aanduiding van een gemaal kan verwijzen naar de gebruikte aandrijving:

• Molen (windkracht)
• Stoomgemaal (stoommachine)
• Dieselgemaal (dieselmotor)
• Elektrogemaal (elektromotor)

Pompen / opvoertechniek

Veelgebruikte pompprincipes in gemalen:

• Schroef van Archimedes (vijzel)
• Scheprad (vergelijkbaar met een waterrad)
• Zuigerpomp
• Schroefpomp (schroef passend in leiding)
• Centrifugaalpomp