Hakkelbout

Betekenis

Een hakkelbout is een zware, gesmede spijker (nagel) die één of meer weerhaakjes heeft zodat zij vrijwel niet uit hout treedt; daardoor blijft een verbinding ook bij krimp of beweging van het hout betrouwbaar zitten. De hakkelbout werd vooral toegepast op plaatsen waar de achter- of onderzijde moeilijk bereikbaar is en waar een permanente, stevige verbinding vereist is. Engels: rag bolt.

Toepassing

Hakkelbouten werden veel gebruikt in traditionele hout- en constructiewerkzaamheden.

• Verbinden van paal en kesp (verbindingsbalk op twee of meer heipalen).
• Verbindingen waar de onder- of achterkant moeilijk bereikbaar is.
• Permanente bevestigingen waar gewone spijkers kunnen loskomen door verdrogen of beweging van hout.
• Inmetselen met een oog voor het aanbrengen van spandraden, bijvoorbeeld voor elektrische leidingen aan de buitenzijde van een woning.

Aandachtspunten

• Weerhaakjes voorkomen vrijwel altijd dat de hakkelbout uit het hout treedt bij krimp of beweging.
• Hakkelbouten zijn doorgaans vrij dik en lang; een voorbeeldmaat is 20 mm dik en 30 cm lang.
• De meeste waren van gesmeed ijzer en vierkant in dwarsdoorsnede.
• Kopvormen varieerden: bolronde of vierkante kop, soms versierd; later werden sommige hakkelbouten verzonken en met een houten inzetstukje afgedekt en overschilderd.
• Varianten bestaan met een oog in plaats van een kop, bedoeld om in te metselen voor het bevestigen van spandraden.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Gesmeed ijzer als traditioneel materiaal.
• Weerhaakjes op één of meer van de lange zijden (de zogenaamde hakkels).
• Vierkante doorsnede en vaak een vrij platte punt aan de onderzijde.
• Koppen: bolrond of vierkant, soms versierd met piramidevorm, kegel of bloemmotief.
• Varianten met een oog of exemplaren die later verzonken en afgedekt werden.

Relatie met andere nagels

• Ankernagels en ringnagels zijn moderne uitvoeringen met weerhaakjes of ringen die vergelijkbare uitrekweerstand bieden.
• Sommige moderne nagels hebben schroefdraad voor verbeterde verbinding.
• Verschil met toognagel: een toognagel heeft doorgaans een tijdelijke functie, terwijl een hakkelbout permanent op zijn plaats moet blijven.

Etymologie / historiek

• Het werkwoord hakkelen betekende vroeger ook "herhaald hakken of stoten" en "verscheuren"; soms wordt de naam hakkelbout verklaard als afgeleid van de haak van de weerhaak.