Krolneut

Betekenis

Een krolneut is in essentie een uitstekend, krullend of spiraalvormig ornament; het woord bestaat uit "krol" (krul) en "neut" (uitstekend deel). De term dekt meerdere, aan elkaar verwante betekenissen: zowel de krul zelf (voluut) als een plaat of uitgesproken steun in het hoofdgestel of kapiteel, en soms een kraagsteen.

Toepassing

De krolneut komt voor in klassieke bouwkundige onderdelen.

• In het hoofdgestel van klassieke orden, vaak een plaat of uitgewerkt lid boven de trigliefen.
• In het kapiteel van ordetekens, waar de voluten de hoofdversiering vormen.
• Als vooruitstekende ondersteunende steen of element onder de kroonlijst (vergelijkbaar met een modillon of kraagsteen).
• Als afzonderlijk ornament (de krul of voluut) in decoratieve profileringen.

Aandachtspunten

• Termgebruik varieert: krolneut kan zowel de hele plaat als uitsluitend het krulornament aanduiden.
• Verschillende bronnen en periodes gebruiken de term op uiteenlopende wijzen; context is bepalend voor de interpretatie.
• De krolneut kan zowel een decoratief element (voluut) als een constructief/dragend element (kraagsteen, mutulus, modillon) bedoelen.
• Controleer bij bestekken, oude literatuur of restauratieopgaven welke betekenis bedoeld wordt om misverstanden te vermijden.

Historische vermeldingen

• Tekening naar Juan Bautista Villalpando door Willem Goeree: krolneut als plaat in het hoofdgestel; zowel de gehele plaat als het voorplat van de krolneut worden genoemd.
• Volkoomen Wiskundig Woordenboek: geeft krolneut als kraegsteen of mutulus binnen de kroonlijst, wat wijst op een prominent, vlak lid.
• Handwoordenboek voor de Bouwkunst en de Oudheidkunde (Leo van Puyvelde): verwijst bij krolneut naar het modillon, als vooruitstekende steun onder de kroonlijst.
• Bouwkundig Woordenboek van G.C.W. Pijtak: beschrijft krolneut als volute in het kapiteel van de jonische bouworde, de spiraalvormige hoofversiering.

Verschil met voluut en kraagsteen

• Voluut: de term kan uitsluitend naar de spiraalvormige krul verwijzen; in die betekenis is de krolneut een voluut.
• Kraagsteen (of mutulus/modillon): wanneer krolneut als vooruitstekende plaat of steun wordt gebruikt, komt de functie van kraagsteen of modillon naar voor; het accent ligt dan minder op de krulvorm en meer op de ondersteunende uitvoering.