Stèle

Betekenis

Een stèle is een rechtopstaande, hoge, platte en smalle steen met een tekst en vaak een afbeelding in reliëf, bedoeld als grafteken of gedenksteen. De voorstelling beeldt doorgaans de overledene uit of iets dat op zijn leven betrekking heeft; de inscriptie bevat meestal de naam en korte informatie over de overledene.

Toepassing

Stèles dienen als grafteken of gedenkplaat en komen voor in verschillende culturen.

• Markeren van graven en mausolea met naam en korte inscriptie.
• Afbeelden van de overledene of gebeurtenissen uit diens leven in reliëf.
• Herdenken van speciale historische gebeurtenissen zonder directe graffunctie.
• Gebruik in uiteenlopende regio's en periodes (oud-Egypte, Griekenland, Romeins rijk, Keltisch gebied, Rusland, Nabije en Verre Oosten, Midden-Amerika).

Aandachtspunten

• Materiaal: meestal steen; in het oude Egypte ook hout en in de Neo-Renaissance soms gietijzer.
• Vorm en afmetingen: vaak vrij vlak en smal; veel stèles zijn niet meer dan 50–100 cm hoog en 10–20 cm diep.
• Vormgeving: in Griekse en Romeinse voorbeelden vaak naar boven toe smaller.
• Inscriptie: doorgaans kort en gericht op naam en herinnering; veel Romeinse inscripties behoren tot grafcontexten.
• Terminologie: meervoudsvormen zijn stèles of stelae; alternatieve spellingen zijn stele en stela.

Soorten

• Koergan-stèle (balbal): type stèle geassocieerd met koergan-grafheuvels van de Jamna-cultuur; soms gezien als uitgebeelde menhirs, maar vaak platter van vorm.
• Vormen zonder tekst komen voor, bijvoorbeeld bepaalde koergan-stèles in Rusland en omstreken.

Afmetingen / vorm

• Hoogte en diepte: veel stèles vallen in de orde van 50–100 cm hoog en 10–20 cm diep.
• Profiel: plat en smal; in klassieke oudheid vaak met taps toelopende bovenzijde.

Voorkomen en historiek

Stèles zijn wijdverbreid en verschijnen in uiteenlopende cultuurgebieden en perioden, onder meer in het oude Egypte, Griekenland, het Romeinse Rijk, Keltisch gebied (Ierland, Wales, Schotland, Bretagne), Rusland, het Nabije en Verre Oosten en Midden-Amerika (Maya's). In het Romeinse rijk zijn veel inscripties gevonden; naar schatting zijn er tussen de 300.000 en 500.000 Latijnse inscripties gevonden, waarvan ongeveer driekwart van grafcontexten afkomstig is.

Etymologie

Het woord stèle is afgeleid van het Latijn stela en het Griekse stèlè, van stellein (laten staan, opstellen).

Verschil met zerk

Een zerk is een liggende grafsteen of deksteen van een graf, terwijl een stèle een rechtopstaand, geplaatste plaat of zuil met inscriptie en vaak reliëf is.