Megaliet

Een megaliet is een constructie of losse object bestaande uit één of meer enorm grote stenen.

Betekenis

Een megaliet is een reuzensteen of een constructie van zulke stenen die als zelfstandig object of als deel van een bouwwerk voorkomt. Megalithische constructies waren vooral in het Neolithicum opvallend en hadden vaak een begrafenis- of rituele functie.

Toepassing

Megalieten verschijnen in verschillende contexten en vormen.

  • Vorming van solitaire stenen en rijen of cirkels (cromlechs).
  • Constructie van hunebedden en dolmen als graf- of rituele bouwwerken.
  • Gebruik in prehistorische complexen langs kustgebieden en eilanden.
  • Bevatten soms urnen met de as van overledenen.
  • Voorbeelden in het landschap: Stonehenge (Engeland), de steenrijen van Carnac (Frankrijk), het hunebed van Havelterberg (Drenthe) en de Leeuwenpoort van Mykene (Peloponnesos).

Aandachtspunten

  • Chronologie: veel megalithische constructies stammen uit het Neolithicum (ongeveer 4000–2000 v.Chr.).
  • Regionale verspreiding: voorkomen onder meer op Kreta en langs de kusten van Noordwest-Europa.
  • Functie: vaak verbonden met begrafenispraktijken; urnen en asresten komen voor.
  • Folklore: lokale bevolkingen schreven het verplaatsen van de enorme stenen vaak toe aan reuzen of cyclopen.
  • Historische notitie: sommige steenrijen, zoals in Carnac, werden door Amerikaanse soldaten tijdens de Tweede Wereldoorlog aanvankelijk aangezien voor antitank-objecten; de oudste rijen in Carnac dateren volgens opgave van circa 4680 v.Chr.

Periode en verspreiding

  • De grootste concentraties megalithische constructies dateren uit het Neolithicum, ruwweg tussen 4000 en 2000 voor Chr.
  • Voorbeelden zijn verspreid over Europa, met bekende vindplaatsen op Kreta en langs de kusten van Noordwest-Europa.

Vormen en verwante begrippen

Megalieten komen in verschillende vormen voor en hangen samen met diverse begrafenis- en monumenttypen:

  • Monoliet, draagsteen, latei (als onderdeel van poorten)
  • Dolmen, hunebed, cromlech (steenkring)
  • Cyclopisch steenverband (groot steenmetselwerk)
  • Tumulus, mastaba, mausoleum, crypte, columbarium, sarcofaag, stèle, zerk
  • Gerelateerde landschappelijke elementen: raatakkers (celtic fields), terp

Gerelateerde termen

Columbarium Cromlech Crypte Dolmen Draagsteen Hunebed Mastaba Mausoleum Monoliet Sarcofaag Stèle Terp Tumulus Zerk

Ook interessant

Sleping Sleping is het licht achterover hellend staan van een muur of ander bouwdeel, zoals bij metselwerk van een kademuur. Sleutelstuk Een sleutelstuk is een platte houten ondersteuning van balkeinden, meestal onderdeel van een korbeelstel met korbeel en muurstijl. Sliet Sliet is een lang, ruw geschild houten schaaldel dat als plank, balk of paaltje wordt gebruikt bij vloeren en funderingen. Slof Een slof is een korte houten ligger die de belasting van een kreupele stijl op de vloer overbrengt en dwars op de vloerbalken ligt.