Mausoleum

Betekenis

Een mausoleum is een vrijstaand gebouw of gebouwtje dat is opgericht om de (stenen of loden) kist (sarcofaag) of de as van een overledene te herbergen en om die overledene te gedenken. Meestal betreft het bekende of belangrijke personen en het monument benadrukt hun status.

Toepassing

Mausolea dienen als gedenkmonument en grafmonument.

• Als praalgraf voor één belangrijke overledene.
• Soms als familiegraf voor meerdere leden van dezelfde familie.
• Ter herdenking van beroemde personen of machthebbers.
• Als omschrijving voor later gebouwde praalgraven die deze functie vervullen.

Aandachtspunten

• Vrijstaand: het gebouw staat los van andere begraaf- of kerkgebouwen om het belang te benadrukken.
• Exclusiviteit: vaak opgericht voor het stoffelijk overschot of de as van één prominente overledene.
• Uitvoering: kenmerkt zich vaak door weelderige vormgeving, zuilen en rijke decoratie.
• Religie: vaak geen expliciete religieuze achtergrond aanwezig.
• Een mausoleum zonder resten van de overledene wordt een cenotaaf genoemd.

Herkomst en geschiedenis

De term is ontleend aan het Latijnse mausoleum, zelf afkomstig van het Griekse Mausoleion van Halikarnassos, het praalgraf van Mausolos dat in 353 v.Chr. werd opgericht door Artemisia II. Dat monument, een van de zeven wereldwonderen van de klassieke oudheid, stond op een vierkante, getrapte basis met een hoge ruimte bekleed met 36 zuilen, beelden tussen de zuilen en een vierspan op het piramidale dak. Het Mausoleion werd in de middeleeuwen door een aardbeving verwoest; veel onderdelen werden daarna hergebruikt. Later kregen ook andere praalgraven de benaming mausoleum.

Verschil met cenotaaf

• Cenotaaf: een gedenkteken ter ere van een overledene die elders begraven is of waarvan de as elders is ondergebracht; bevat dus niet de resten.
• Mausoleum: huisvest de kist of as van de overledene in het gebouw zelf.

Bekende voorbeelden

• Het Mausoleion van Halikarnassos (gebouwd 353 v.Chr.).
• Het mausoleum van Augustus (Rome, 28 v.Chr.).
• Het mausoleum van Hadrianus (Rome; nu de Engelenburcht, 135/139 na Chr.).
• De Taj Mahal (India, 1632/1648 na Chr.).
• Mausoleum van keizer Wilhelm II (Park Doorn, gebouwd 1941/1942).
• Mausoleum voor en door de familie Pieter Kruijff Bartholomeus & Zn. (gebouwd 1911; gerestaureerd 2014/2015; bevat een hedendaags vormgegeven columbarium in de grafkelder).

Taal en meervoud

De term kent twee meervouden: mausoleums en mausolea.