Keileem

Betekenis

Keileem is een mengsel van leem, zand, grind en grotere keien dat tijdens de ijstijd in het landijs is gevormd; soms bevat het ook klei (rode keileem) of kalk. Het materiaal ontstond door wrijving van stenen tegen elkaar of tegen de ondergrond, werd als onderste laag door gletsjers meegevoerd en bleef bij het warmer worden van het klimaat liggen; het ijs bovenop heeft de laag vaak sterk gecompacteerd.

Toepassing

Keileem werd en wordt als bouwmateriaal en grondsoort gebruikt of aangetroffen op plaatsen waar glaciaal materiaal aanwezig is.

• Bouw van dijken en dammen, onder meer als kernmateriaal
• Voorbeeld: de kern van de Afsluitdijk is deels uit keileem opgebouwd
• Aangetroffen in hogere opwerpen of bulten (keileembulten/stuwwallen) waar het landschap hoger ligt

Aandachtspunten

• Taai en slecht doordringbaar voor water, wat invloed heeft op grondwaterstroming.
• Neiging tot drassigheid in gebieden met veel keileem.
• Slechte water- en worteldoorlaatbaarheid maakt het minder geschikt als landbouwgrond.
• Deklaag van dekzand kan later over keileem zijn aangebracht, waardoor het niet altijd zichtbaar is.
• Uitspoeling van fijnere deeltjes kan zwerfstenen aan het oppervlak blootleggen.

Ontstaan

• Vorming in landijs door mechanische wrijving van stenen en verplaatsen in de onderste laag van de gletsjer.
• Bij opwarming van het klimaat bleef die laag van hooguit enkele meters dikte liggen.
• Het ijs erboven drukte en compacterte de keileemlaag.

Eigenschappen

• Ongesorteerd mengsel met zowel fijn materiaal (leem) als grof materiaal (grind, keien).
• Vaak taai van structuur en slecht doordringbaar voor water.
• Grotere keien in de keileem worden zwerfstenen of zwerfkeien genoemd.
• Varianten komen voor, zoals kalkrijke keileem en rode keileem (met meer klei).

Voorkomens

• Keileembulten of stuwwallen zijn hoger gelegen ophopingen van keileem.
• Voorbeelden van landschappen gevormd op keileembulten: Urk, Schokland, Wieringen en de Hoge Berg op Texel.

Verschil met andere afzettingen

• Vergelijkbare of verwante grondtypen: leem, löss, klei, veen, zand, zavel.
• Belangrijk onderscheid: löss is een eolische (windgebrachte) afzetting, terwijl keileem een glaciaal product is.