Cul-de-lampe

Betekenis

Een cul-de-lampe is in de architectuur een extra laag hangende, meer of minder taps toelopende kraagsteen in een gewelf die uitsteekt ten opzichte van de muur. Als algemene omschrijving omvat de term alle kraagstenen die geen direct vierkant vormen met de muur en die een kolom, beeld of het einde van een boog- of ribgewelf ondersteunen of afsluiten. Daarnaast wordt cul-de-lampe gebruikt voor een grafisch slotvignet aan het einde van een boek of hoofdstuk, vaak driehoekig met de punt naar beneden.

Toepassing

De term komt voor in zowel bouwwerken als boekontwerp.

• Architectuur: als uitstekende kraagsteen die een dragende of afsluitende functie heeft.
• Beeldhouwwerk: als steen die een kolom of beeld ondersteunt.
• Gewelven: als afsluiting van een boog of ribgewelf.
• Boekkunst: als gegraveerd vignet of slotvignet aan het einde van een boek of hoofdstuk.

Aandachtspunten

• Alle kraagstenen die geen direct vierkant met de muur vormen, worden als cul-de-lampe beschouwd.
• Elke uitstekende steen die een kolom of beeld ondersteunt of een boog of ribgewelf afsluit, valt onder deze term.
• In boekelijke toepassingen komt het vignet dikwijls in een driehoekvorm voor met de punt naar beneden.
• De term overlapt visueel en functioneel met andere uitstekende bouwelementen; vergelijken met atlant, console, korbeel, klos, kariatide, enzovoort kan nuttig.

Architectuur

• Vorm: meestal een extra laag of kraagsteen die meer of minder taps toeloopt.
• Functie: dragen of afwerken van architectonische elementen zoals kolommen, beelden en gewelfribben.
• Plaatsing: ingebouwd in muur of gewelf, uitstekend ten opzichte van het vlak van de muur.

Grafische toepassing

• Aard: slotvignet of gegraveerd vignet aan het einde van een boek of hoofdstuk.
• Vorm: vaak driehoekig met de punt naar beneden, bedoeld als decoratieve afsluiting.