Sarcofaag

Betekenis

Een sarcofaag is een stenen doodskist, doorgaans uit één blok natuursteen (kalksteen of zandsteen) gehouwen en bijna altijd voorzien van een deksel. Sarcofagen dienden meestal voor de begrafenis van belangrijke personen zoals heersers of rijke mensen en werden vaak rijk gebeeldhouwd ter nagedachtenis aan de overledene.

Toepassing

Sarcofagen komen voor als grafkisten en grafmonumenten.

• Gebruiken voor de bijzetting van vorsten, voornamaanden en welgestelden.
• Dienen als gebeeldhouwd of beschilderd monument om leven of functies van de overledene te verbeelden.
• Inbouwen van een mummiekist binnen een sarcofaag (met name in het oude Egypte).
• Fungeren als steenhouwwerk in kerken en andere begraafplaatsen.

Aandachtspunten

• Vaak uit één blok gehouwen, wat zwaar en moeilijk te verplaatsen maakt.
• Meestal voorzien van een deksel (sarcofaagdeksel).
• Bij gebrek aan lokale natuursteen werd materiaal ingevoerd.
• Sarcofagen variëren van eenvoudige vormen tot rijkelijk gebeeldhouwde uitvoeringen afhankelijk van tijd en cultuur.
• In sommige culturen bevatte de sarcofaag een aparte mummiekist; in andere culturen werd meestal geen mummificatie toegepast.

Materialen / uitvoeringsvormen

• Natuursteen: vooral kalksteen of zandsteen, vaak als één blok bewerkt.
• Terracotta: in sommige culturen, bijvoorbeeld Etruskische voorbeelden in terracotta.
• Eenvoudige en monumentale varianten komen in verschillende periodes en regio's voor.

Versiering en iconografie

• Rijk gebeeldhouwde afbeeldingen ter herinnering aan de overledene of diens leven en werking.
• In het oude Egypte werden vanaf de 21e dynastie mummiekisten zelf beschilderd, zowel binnen- als buitenzijde.
• Aan de binnenzijde van Egyptische mummiekisten komen motieven voor zoals de gevleugelde zonneschijf, de gevleugelde scarabee en de djed-zuil; aan de buitenzijde scènes uit de godenverering en de reis van de zonnegod door de onderwereld.
• Soms is het hoofd van de overledene afgebeeld; bij antropoïde mummiekisten zijn hoofd en armen in mensenvorm weergegeven.

Voorbeelden en verspreiding

• Bekende types en voorbeelden uit diverse culturen: Egyptische sarcofagen met mummiekisten, antropoïde mummiekisten (bijv. uit de sarcofaag van Toetankhamon), Etruskische terracotta sarcofagen en Gallo-Romeinse sarcofagen.
• Ook in latere tijden en op uiteenlopende locaties werden sarcofagen vervaardigd, zowel in eenvoudige als in monumentale vormen.

Etymologie

Het woord sarcofaag komt via het Latijn uit het Griekse sarkophagos, letterlijk "vleeseter" of "lijkenverslinder" (samentrekking van sarx, vlees, en phagein, eten). Deze naam ontstond vanwege de veronderstelling dat poreuze kalksteen de ontbinding van lichamen zou bevorderen.